Açıq dişləmə: ön dişlər bir-birinə çatmayanda
Açıq dişləmənin növləri, vərdişlərin, dilin və nəfəsin rolu, uşaqlarda və böyüklərdə müalicə yolları və elmi sübutun dediyi.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: açıq dişləmə dişlər sıxılanda ön dişlərin bir-birinə çatmaması və aralarında boşluq qalmasıdır. Uşaqlarda ən çox səbəb uzun müddət davam edən barmaq və ya əmzik əmmə, dil itələmə və ağızla nəfəsdir. Vərdiş erkən dayandırılarsa, açıq dişləmə bəzən öz-özünə yaxşılaşır. Daha mürəkkəb, skeletlə bağlı hallarda isə ortodontik müalicə, bəzən mini-vintlər, nadir hallarda çənə cərrahiyyəsi lazım olur.
Açıq dişləmədə insan ön dişləri ilə sendviçi və ya meyvəni dişləyə bilmir, bəzi səslər, xüsusilə "s" və "z" dişlərin arasından fit kimi çıxır. Bəzən bu yalnız estetik narahatlıqdır, bəzən isə çeynəmə və danışığa təsir edir. Bu yazıda səbəbləri və müalicə imkanlarını izah edirəm.
Növləri
| Növ | Səbəb | Proqnoz |
|---|---|---|
| Dişlərlə bağlı | Vərdiş və ya dil ön dişlərin çıxmasına mane olub | Vərdiş dayandıqda çox vaxt yaxşı |
| Skelet | Üzün aşağı hissəsi uzundur, çənələr şaquli istiqamətdə çox böyüyüb | Daha mürəkkəb, geri qayıtmağa meyilli |
| Qarışıq | Hər iki amil birlikdə | Fərdi qiymətləndirilir |
Səbəblər
- Barmaq, əmzik və ya başqa əşyaları uzun müddət əmmə. Bax: barmaq əmmə və dişlər
- Udqunarkən dilin ön dişlərin arasına itələnməsi
- Daimi ağızla nəfəs və dilin aşağı mövqedə qalması. Bax: ağızla nəfəs və dişləmə
- İrsiyyət və üzün şaquli böyümə tipi
- Nadir hallarda çənə oynağının xəstəlikləri
Uşaqlarda nə edirik
Uşaqlarda ilk addım səbəbi aradan qaldırmaqdır. Meta-analiz uzun müddət davam edən əmmə vərdişinin açıq dişləmə ilə güclü əlaqəli olduğunu göstərir. Vərdiş dayandıqdan sonra, xüsusilə erkən yaşda, ön dişlər çox vaxt yenidən bir-birinə yaxınlaşır. Bəzi hallarda vərdişi dayandırmaq üçün xüsusi aparatdan, dil itələmədə isə dilin düzgün mövqeyini öyrədən məşqlərdən istifadə edirik.
- Vərdişin dayandırılması: söhbət, motivasiya, lazım olduqda xatırladıcı aparat
- Dilin mövqeyi üçün məşqlər, lazım olduqda loqopedlə birlikdə
- Ağızla nəfəsin səbəbinin LOR həkimi ilə araşdırılması
- Dar yuxarı çənənin genişləndirilməsi. Bax: damaq genişləndirmə
- Lazım olduqda qısa birinci faza müalicə
Yeniyetmə və böyüklərdə
Böyüklərdə açıq dişləmənin müalicəsi daha mürəkkəbdir, çünki böyümədən istifadə etmək olmur. Burada iki əsas yol var: ön dişləri bir qədər uzatmaq və ya arxa dişləri yuxarıya, yəni sümüyə doğru hərəkət etdirmək. İkinci yolda mini-vintlər çox faydalıdır: arxa dişlər intruziya olunanda alt çənə yuxarıya fırlanır və ön dişlər bir-birinə yaxınlaşır. Ağır skelet hallarında isə çənə cərrahiyyəsi müzakirə olunur.
Geri qayıtma riski
Açıq dişləmə ortodontiyada geri qayıtmağa ən meyilli problemlərdəndir, xüsusilə dil itələmə və ya vərdiş davam edirsə. Ona görə müalicədən sonra retensiyanı xüsusi planlayıram və səbəb olan vərdişlərə nəzarəti davam etdiririk. Bax: retensiya niyə vacibdir.
Valideyn nəyə diqqət etməlidir
- Uşaq dişlərini sıxanda ön dişlər arasında boşluq qalırmı
- Barmaq və ya əmzik əmmə 3 yaşdan sonra da davam edirmi
- Danışarkən dil dişlərin arasından görünürmü
- Yuxuda ağız açıq qalırmı
Diaqnostikada nəyə baxıram
- Açıq dişləmənin ölçüsü və hansı dişləri əhatə etdiyi
- Udqunarkən və danışarkən dilin mövqeyi
- Dodaqların sakit vəziyyətdə rahat qapanıb-qapanmadığı
- Burunla nəfəsin vəziyyəti
- Üzün şaquli proporsiyaları, sefalometrik rentgen ilə
- Vərdişlərin olub-olmaması və nə qədər davam etdiyi
Bu təhlil açıq dişləmənin dişlərlə, yoxsa skeletlə bağlı olduğunu göstərir. Proqnoz və müalicə yolu məhz buna görə fərqlənir.
Dil itələmə və loqoped
Udqunarkən dilin ön dişlərin arasına itələnməsi açıq dişləmənin həm səbəbi, həm də nəticəsi ola bilər. Dişlər bir-birinə çatmadıqda dil bu boşluğu doldurur və vərdiş möhkəmlənir. Ona görə müalicə zamanı dilin düzgün mövqeyini öyrədən məşqlər çox vaxt planın bir hissəsidir. Lazım olduqda loqoped və ya miofunksional terapiya ilə məşğul olan mütəxəssislə birlikdə işləyirik. Məşqlər qısa, amma müntəzəm olmalıdır.
Elm nə deyir
- Cochrane icmalı (2014): uşaqlarda açıq dişləmənin ortodontik və ortopedik müalicəsinə dair sübut zəifdir, hansı üsulun ən effektiv olduğunu deməyə kifayət qədər yüksək keyfiyyətli araşdırma yoxdur.
- Meta-analiz (2016): uzun müddət davam edən əmmə vərdişi açıq dişləmə riskini xeyli artırır.
Bu o deməkdir ki, açıq dişləmədə hamıya uyğun bir resept yoxdur. Səbəbi tapmaq və onu aradan qaldırmaq müalicənin əsas hissəsidir.
Açıq dişləmədə yalnız dişləri yox, onları ayıran səbəbi də müalicə etmək lazımdır.
Uşaqların müalicəsi haqqında: uşaq ortodontiyası. Böyüklər üçün: breket müalicəsi. Müayinə üçün qəbula yazılın.
Tez-tez verilən suallar
Açıq dişləmə öz-özünə keçə bilərmi?
Kiçik uşaqlarda vərdiş erkən dayandırılarsa, bəzən bəli. Böyüklərdə və skelet hallarında isə öz-özünə keçmir.
Açıq dişləmə danışığa təsir edirmi?
Bəzi səslərin tələffüzünə təsir edə bilər. Lazım olduqda loqopedlə birlikdə işləyirik.
Elaynerlə açıq dişləməni düzəltmək olarmı?
Bəzi yüngül hallarda bəli. Amma qərar səbəbdən və açıq dişləmənin növündən asılıdır.
Cərrahiyyə nə vaxt lazımdır?
Böyüklərdə ağır skelet açıq dişləmədə, ortodontik müalicə tək başına sabit və estetik nəticə verməyəcəksə.
Açıq dişləmə yalnız uşaqlarda olurmu?
Xeyr, böyüklərdə də rast gəlinir. Böyüklərdə müalicə daha mürəkkəb ola bilər, amma mini-vintlər bir çox halda cərrahiyyəsiz yaxşı nəticə almağa kömək edir.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Lentini-Oliveira, D. A., Carvalho, F. R., Rodrigues, C. G., Ye, Q., Prado, L. B., Prado, G. F., & Hu, R. (2014). Orthodontic and orthopaedic treatment for anterior open bite in children. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014(9), CD005515. [PMID: 25247473] | [DOI: 10.1002/14651858.CD005515.pub3]
- Doğramacı, E. J., & Rossi-Fedele, G. (2016). Establishing the association between nonnutritive sucking behavior and malocclusions: A systematic review and meta-analysis. Journal of the American Dental Association, 147(12), 926-934.e6. [PMID: 27692622] | [DOI: 10.1016/j.adaj.2016.08.018]
