Damaq genişləndirmə

Bəzi uşaqlarda yuxarı çənə dar olur. Bu, dişlərin sıx düzülməsinə, yan dişlərin tərsinə qapanmasına və alt çənənin yana sürüşməsinə səbəb ola bilər. Böyümə dövründə yuxarı çənəni xüsusi qurğu ilə genişləndirmək mümkündür. Cochrane icmalı yan dişlərin çarpaz dişləməsində bəzi genişləndirici aparatların effektivliyinə dair sübut olduğunu göstərir.

Niyə uşaqlıqda

Uşaqlarda yuxarı çənənin orta tikişi hələ bağlanmayıb, ona görə genişləndirmə daha asan və effektiv olur. Vaxtında aparılan genişləndirmə daimi dişlər üçün yer yaradır, çənənin sürüşməsini aradan qaldırır və gələcəkdə daha mürəkkəb müalicənin qarşısını ala bilər. Böyüklərdə isə tikiş bağlanır və genişləndirmə daha mürəkkəb olur.

Səbəblər

• İrsiyyət
• Uzun müddət barmaq və ya əmzik əmmə. Bax: barmaq əmmə
• Ağızla nəfəs və dilin aşağı mövqeyi. Bax: ağızla nəfəs
• Süd dişlərinin erkən itməsi

Aparatlar

Necə keçir

1. Müayinə, fotoşəkillər, modellər və lazım olan rentgen
2. Qurğu yuxarı dişlərə bərkidilir və damağın altında yerləşir
3. Valideyn göstərilən qaydada qurğunu evdə aktivləşdirir
4. Bir neçə həftə müntəzəm kontrol vizitləri
5. Genişləndirmədən sonra qurğu bir müddət yerində qalır ki, nəticə möhkəmlənsin
6. Lazım olduqda sonra breket mərhələsinə keçirik

Bir kiçik pasiyentimiz

Bir kiçik pasiyentimizdə yuxarı çənəni genişləndirdikdən dərhal sonra breket mərhələsinə başladıq: süd dişlərinin erkən itməsi və yerdəyişməsi gələcəkdə daha çətin problemlərə səbəb ola bilərdi. Ətraflı: süd dişinin erkən itməsi.

İlk günlər

• Vint çevriləndə dişlərdə və burun ətrafında qısa təzyiq hissi
• Danışıq və udqunma bir neçə gün fərqli ola bilər
• Qidanın aparatın altında qalmaması üçün yeməkdən sonra yaxalamaq
• Yapışqan və bərk qidalardan çəkinmək

Elm nə deyir

• Cochrane icmalı (2021): yan dişlərin çarpaz dişləməsində quad-helix kimi bəzi aparatlar effektiv ola bilər, sübutun keyfiyyəti aşağı və orta səviyyədədir.
• Meta-analiz (2021): uşaqlarda ağızla nəfəs üz skeletinin inkişafında dəyişikliklərlə, o cümlədən dar yuxarı çənə ilə əlaqəlidir.

Valideyn üçün qaydalar

1. Vinti yalnız göstərilən qaydada və göstərilən sayda çevirin
2. Çevirmələri qeyd etmək üçün təqvim saxlayın
3. Açarın düzgün istiqamətdə hərəkət etdiyini hər dəfə yoxlayın
4. Aparat boşalsa, uşaq ağrıdan şikayət etsə və ya açar düşsə, yazın
5. Genişləndirmə dayandırıldıqdan sonra vinti çevirməyin

İlk çevirməni klinikada birlikdə edirik ki, valideyn əmin olsun. Çox valideyn əvvəlcə narahat olur, amma bir-iki gündən sonra bu rutin sadə gəlir.

Genişləndirmədən sonra

Aparat çıxarılandan sonra dişləmənin inkişafını izləyirik. Bəzi uşaqlarda növbəti mərhələ lazım olmur, bəzilərində isə daimi dişlər çıxandan sonra qısa final mərhələsi planlanır. Səbəb olan vərdişlər, məsələn, barmaq əmmə və ya ağızla nəfəs aradan qaldırılmayıbsa, çənə yenidən daralmağa meyilli ola bilər.