Ağızla nəfəs və dişləmə: uşaqda nəyə diqqət etməli
Daimi ağızla nəfəs üzün və çənələrin inkişafına necə təsir edir, səbəbləri, hansı həkimlər birlikdə işləyir və meta-analiz nə deyir.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: uşaq gün ərzində və yuxuda daim ağızla nəfəs alırsa, bu yalnız nəfəs məsələsi deyil. Meta-analizə görə uşaqlıqda daimi ağızla nəfəs üz skeletinin inkişafında dəyişikliklərlə əlaqələndirilir: üzün aşağı hissəsi uzanır, alt çənə geri yerləşir, yuxarı çənə daralır. Səbəb çox vaxt burun və ya adenoid problemləridir, ona görə ortodont LOR həkimi ilə birlikdə işləyir.
Normal nəfəs burunla olur: ağız qapalı, dil damağa toxunur. Dil damağa toxunanda o, yuxarı çənəni içəridən dəstəkləyir və onun düzgün enində inkişafına kömək edir. Ağızla nəfəs zamanı isə dil aşağı enir, çənə açıq qalır və bu balans pozulur. Bu yazıda əlamətləri, səbəbləri və ortodontun rolunu izah edirəm.
Əlamətlər
- Gün ərzində ağız tez-tez açıq qalır
- Yuxuda ağızla nəfəs, xoruldama, narahat yuxu
- Səhərlər ağız quruluğu, dodaqların çatlaması
- Tez-tez burun tıxanıqlığı, allergiya
- Gün ərzində yorğunluq, diqqət çətinliyi
- Dar damaq, sıx dişlər, çarpaz və ya açıq dişləmə
Səbəblər
| Səbəb | Kim qiymətləndirir |
|---|---|
| Böyümüş adenoid və badamcıqlar | LOR həkimi |
| Allergik rinit, xroniki burun tıxanıqlığı | LOR həkimi, allerqoloq |
| Burun çəpərinin əyriliyi | LOR həkimi |
| Dar yuxarı çənə və dar burun boşluğu | Ortodont |
| Vərdiş: səbəb aradan qalxsa da ağız açıq qalır | Ortodont, miofunksional məşqlər |
Üzə və dişləməyə təsiri
Meta-analizdə ağızla nəfəs alan uşaqlarda burunla nəfəs alanlarla müqayisədə üzün aşağı hissəsinin daha uzun, alt çənənin daha geridə və yuxarı çənənin daha dar olduğu göstərilib. Bu dəyişikliklər öz növbəsində dişləməyə təsir edir:
- Dar yuxarı çənə və çarpaz dişləmə. Bax: çarpaz dişləmə
- Ön dişlərin bir-birinə çatmaması. Bax: açıq dişləmə
- Dişlərin sıx düzülməsi
- Üst ön dişlərin önə çıxması
- Dodaqların qapanmasında çətinlik
Komanda işi
Ağızla nəfəsin səbəbini aradan qaldırmadan yalnız dişləri müalicə etmək yarımçıq yanaşmadır. Ona görə müayinədə bu əlamətləri görəndə uşağı LOR həkiminə yönləndirirəm. Burun yolları açıldıqdan sonra ortodontik müalicə daha sabit nəticə verir. Bəzən isə əksinə: dar yuxarı çənənin genişləndirilməsi burun boşluğunun eninə də müsbət təsir edə bilər.
Ortodont nə edə bilər
- Dar yuxarı çənəni böyümə dövründə genişləndirmək. Bax: damaq genişləndirmə
- Dişləmənin inkişafını izləmək
- Dilin düzgün mövqeyi və dodaqların qapanması üçün məşqlər tövsiyə etmək
- Lazım olduqda funksional aparatlar
Valideyn evdə nə edə bilər
- Uşağı yuxuda bir neçə gecə müşahidə edin: ağız açıqdırmı, xoruldayırmı
- Gün ərzində, məsələn, televizor qarşısında ağzın açıq qalıb-qalmadığına baxın
- Burun tıxanıqlığı uzun sürürsə, LOR həkiminə müraciət edin
- Ortodont müayinəsini 6 yaşdan planlayın. Bax: uşağı ortodonta nə vaxt göstərməli
Müayinə necə keçir
- Valideynlə söhbət: yuxu, xoruldama, burun tıxanıqlığı, allergiya
- Uşağın sakit vəziyyətdə dodaqlarının qapalı olub-olmamasına baxıram
- Damağın formasını və yuxarı çənənin enini qiymətləndirirəm
- Dişləməni yoxlayıram: çarpaz, açıq dişləmə, sıxlıq
- Lazım olduqda LOR həkiminə yönləndirirəm
- Nəticələrə görə izləmə və ya ortodontik müalicə planı
LOR həkiminin rəyi ortodontik planın vacib hissəsidir. Məsələn, adenoidlər böyükdürsə, onların müalicəsi bəzən ortodontik müalicədən əvvəl gəlir.
Gündəlik vərdişlər üçün məsləhətlər
- Uşağa gün ərzində dodaqları yumşaq qapalı, dili damağa toxunan vəziyyətdə saxlamağı oyun kimi öyrədin
- Burunu müntəzəm təmizləməyi, lazım olduqda duzlu su ilə yumağı vərdişə çevirin
- Otağın havasını təmiz və nəmli saxlayın
- Allergiya varsa, həkimin tövsiyələrinə əməl edin
- Yuxu vəziyyətinə və xoruldamaya diqqət edin, dəyişiklikləri qeyd edin
Elm nə deyir
- Sistematik icmal və meta-analiz (2021): uşaqlarda ağızla nəfəs üz skeletinin inkişafında dəyişikliklərlə əlaqəlidir, o cümlədən üzün şaquli ölçüsünün artması və alt çənənin geri mövqeyi.
Qeyd etmək lazımdır ki, bu araşdırmalar əlaqəni göstərir, hər bir uşaqda səbəb-nəticəni yox. Ona görə hər uşağı fərdi qiymətləndiririk.
Düzgün nəfəs düzgün böyümənin bir hissəsidir.
Bu əlamətləri görürsünüzsə, qəbula yazılın. Ətraflı: uşaq ortodontiyası.
Tez-tez verilən suallar
Adenoid çıxarılandan sonra ağızla nəfəs keçirmi?
Çox vaxt yaxşılaşır, amma bəzən vərdiş qalır. Belə halda dodaqların qapanması və dilin mövqeyi üçün məşqlər kömək edir.
Ağızla nəfəs dişlərə necə təsir edir?
Ağız quruluğu çürük və diş əti iltihabı riskini artırır, dilin aşağı mövqeyi isə yuxarı çənənin daralmasına təsir edə bilər.
Damaq genişləndirmə nəfəsə kömək edirmi?
Bəzi uşaqlarda burun boşluğunun eninə müsbət təsir edə bilər, amma əsas məqsəd dişləmənin düzəldilməsidir. Nəfəs problemi üçün LOR həkiminin qiymətləndirməsi vacibdir.
Ağızı gecələr lentlə bağlamaq olarmı?
Uşaqlarda bunu tövsiyə etmirəm. Əvvəlcə burunla nəfəsə nə mane olduğunu öyrənmək lazımdır.
Ağızla nəfəs uşağın yuxusuna təsir edirmi?
Ağızla nəfəs çox vaxt xoruldama və narahat yuxu ilə müşayiət olunur. Belə əlamətlər varsa, LOR həkiminin müayinəsi vacibdir.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Zhao, Z., Zheng, L., Huang, X., Li, C., Liu, J., & Hu, Y. (2021). Effects of mouth breathing on facial skeletal development in children: a systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health, 21(1), 108. [PMID: 33691678] | [DOI: 10.1186/s12903-021-01458-7]
