Mini-vint nədir və nə üçün lazımdır?
Sabit dayaq nə deməkdir, mini-vintlər hansı hallarda istifadə olunur, elm onlar haqqında nə deyir, qoyulması və qulluğu necə keçir.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: mini-vint (TAD, temporary anchorage device) çənə sümüyünə müvəqqəti qoyulan kiçik titan vintdir. O, dişləri hərəkət etdirmək üçün yerindən tərpənməyən dayaq rolunu oynayır. Yerli keyləşdirmə ilə bir neçə dəqiqəyə qoyulur, müalicənin lazım olan mərhələsi bitəndə asanlıqla çıxarılır. Meta-analizlər göstərir ki, mini-vintlər ənənəvi dayaq üsullarına nisbətən dayaq itkisini xeyli azaldır.
Konsultasiyada "mini-vint" sözünü eşidəndə pasiyentlər çox vaxt narahat olur: "Sümüyə vint? İmplant kimi?" Əslində bu, ortodontiyada ən faydalı və asan vasitələrdən biridir və implantla heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu yazıda mini-vintin nə olduğunu, nə üçün lazım olduğunu, necə qoyulduğunu və ona necə qulluq etməli olduğunuzu izah edirəm.
Dayaq nədir və niyə problem yaradır
Fizikanın sadə qanunu ortodontiyada da işləyir: hər təsirin əks təsiri var. Bir dişi çəkmək üçün başqa bir yerdən dayaq almaq lazımdır. Adətən bu dayaq qonşu və ya arxa dişlər olur. Amma onlar da qüvvənin təsiri altında istəmədən yerini dəyişə bilir. Ortodontlar buna "dayaq itkisi" deyir. Məsələn, ön dişləri geri çəkərkən arxa dişlər önə gəlir və açılan yerin bir hissəsi boşa gedir.
Mini-vint isə sümükdə sabit dayanır və qüvvənin təsiri ilə hərəkət etmir. Bu, yalnız lazım olan dişləri hərəkət etdirməyə imkan verir.
Mini-vint implantdan nə ilə fərqlənir
| Mini-vint | Diş implantı | |
|---|---|---|
| Məqsəd | Müvəqqəti dayaq | İtmiş dişin daimi əvəzi |
| Ölçü | Çox kiçik, bir neçə millimetr | Daha böyük |
| Sümüklə birləşmə | Tam birləşmir, asan çıxarılır | Sümüklə tam birləşir |
| Qoyulma | Yerli keyləşdirmə, bir neçə dəqiqə | Cərrahi əməliyyat |
| Müddət | Aylarla, sonra çıxarılır | Ömürlük |
Nə üçün istifadə olunur
- Ön dişlərin geri çəkilməsində arxa dişlərin önə gəlməsinin qarşısını almaq
- Diş-əti təbəssümündə ön dişləri yuxarıya hərəkət etdirmək. Ətraflı: diş-əti təbəssümü
- Dişləri arxaya hərəkət etdirərək diş çəkmədən yer açmaq
- Çıxmış və ya əyilmiş arxa dişləri düzəltmək
- Çatışmayan diş üçün yer açmaq və ya bağlamaq
- Orta xəttin düzəldilməsi və asimmetriyaların korreksiyası
Yaxşı ortodontik nəticə nadir hallarda tək bir hərəkətlə qurulur. Mini-vintlər o hərəkətləri dəqiq idarə etməyə imkan verir ki, yalnız breket və ya elaynerlə onları etmək çətindir. Məhz bu detallar çox vaxt təbəssümün nə qədər təbii və harmonik görünəcəyini müəyyən edir.
Qoyulması necə keçir
- Rentgen və müayinə ilə vintin yerini seçirəm: köklərin arasında və ya damaqda
- Yerli keyləşdirmə edilir
- Vint bir neçə dəqiqəyə qoyulur, adətən kəsik lazım olmur
- Elə həmin gün və ya bir qədər sonra vintə elastik və ya yay bağlanır
- Müalicənin lazım olan mərhələsi bitəndə vint keyləşdirmə olmadan və ya minimal keyləşdirmə ilə çıxarılır
İlk bir neçə gündə yüngül həssaslıq ola bilər. Çox vaxt ağrıkəsici belə lazım olmur. Vintin ətrafındakı diş əti tez sağalır.
Qulluq və risklər
- Vintin ətrafını yumşaq fırça ilə hər gün təmizləyin
- Dil və ya barmaqla vinti tərpətməyin
- Vint boşalarsa və ya ətrafında ağrı və şişkinlik olsa, yazın
- Bəzən vint öz-özünə boşalır: bu təhlükəli deyil, lazım olsa başqa yerə qoyulur
Mini-vint nə vaxt lazım deyil
Hər müalicədə mini-vint lazım deyil. Dişlərin hərəkəti sadədirsə və dayaq itkisi problem yaratmayacaqsa, onsuz da yaxşı nəticə almaq olar. Mini-vinti yalnız o zaman təklif edirəm ki, onsuz ya nəticə daha zəif, ya müalicə daha uzun, ya da alternativ daha invaziv olacaq. Bunu konsultasiyada açıq izah edirəm və qərarı birlikdə veririk.
Alternativlər
| Üsul | Üstünlük | Məhdudiyyət |
|---|---|---|
| Mini-vint | Sabit dayaq, pasiyentin əməkdaşlığından asılı deyil | Kiçik prosedur tələb edir |
| Elastiklər | Sadədir | Gündə uzun saatlar taxmaq lazımdır |
| Ağızdan kənar aparatlar | Bəzi hallarda effektivdir | Görünür, əməkdaşlıq tələb edir |
| Diş çəkilməsi | Yer yaradır | Geri dönməzdir, profilə təsir edə bilər |
Elm nə deyir
- Meta-analiz (2011): mini-vintlər klinik olaraq effektivdir və ənənəvi üsullara nisbətən dayaq itkisini azaldır.
- Sistematik icmal və meta-analiz (2017): ön dişlərin birlikdə geri çəkilməsində mini-vintlər ənənəvi dayaq üsullarından daha az dayaq itkisi ilə nəticələnir.
- Sistematik icmal (2021): mini-vintlərlə ön dişlərin intruziyası diş-əti təbəssümünü cərrahiyyəsiz effektiv şəkildə azaldır.
Mini-vint böyük bir müdaxilə deyil. O, kiçik bir detaldır və bəzən bütöv nəticəni dəyişir.
Mini-vintlər haqqında ətraflı xidmət səhifəsindədir. Onların diş çəkmədən müalicədə rolunu isə diş çəkmədən müalicə səhifəsində izah etmişəm.
Tez-tez verilən suallar
Mini-vint qoyulması ağrılıdırmı?
Yerli keyləşdirmə ilə aparılır və pasiyentlərin çoxu yalnız təzyiq hiss edir. İlk günlərdə yüngül həssaslıq ola bilər.
Mini-vint ağızda nə qədər qalır?
Müalicənin lazım olan mərhələsi qədər, adətən bir neçə ay. Mərhələ bitəndə çıxarılır.
Vint çıxarılandan sonra yeri qalırmı?
Xeyr. Diş əti və sümük adətən bir neçə gün ərzində sağalır.
Mini-vint elaynerlə də istifadə olunurmu?
Bəli. Elaynerlə çətin olan bəzi hərəkətlərdə mini-vint əlavə dayaq kimi istifadə olunur.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Papadopoulos, M. A., Papageorgiou, S. N., & Zogakis, I. P. (2011). Clinical effectiveness of orthodontic miniscrew implants: a meta-analysis. Journal of Dental Research, 90(8), 969-976. [PMID: 21593250] | [DOI: 10.1177/0022034511409236]
- Antoszewska-Smith, J., Sarul, M., Łyczek, J., Konopka, T., & Kawala, B. (2017). Effectiveness of orthodontic miniscrew implants in anchorage reinforcement during en-masse retraction: A systematic review and meta-analysis. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 151(3), 440-455. [PMID: 28257728] | [DOI: 10.1016/j.ajodo.2016.08.029]
- Alshammery, D., Alqhtani, N., Alajmi, A., Dagriri, L., Alrukban, N., Alshahrani, R., & Alghamdi, S. (2021). Non-surgical correction of gummy smile using temporary skeletal mini-screw anchorage devices: A systematic review. Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 13(7), e717-e723. [PMID: 34306536] | [DOI: 10.4317/jced.58242]
