Breket çıxandan sonra: retensiya niyə vacibdir
Dişlər niyə geri qayıdır, reteyner növləri, hansı nə vaxt seçilir, elm nə deyir və nəticəni qorumaq üçün nəyi yadda saxlamalı.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: breket və ya elayner çıxarılandan sonra dişlər əvvəlki yerinə qayıtmağa meyillidir, çünki onları əhatə edən toxumalar yeni vəziyyətə uyğunlaşmağa vaxt tələb edir və dişlər həyat boyu yavaş-yavaş hərəkət edir. Reteyner bu geri qayıtmanın qarşısını alır. Sabit və ya çıxarıla bilən reteynerin seçimi fərdidir, əsas qayda isə onu tövsiyə olunan qaydada uzun müddət taxmaqdır.
Breketlərin çıxarıldığı gün çox sevincli olur. Amma müalicə bununla bitmir. Növbəti mərhələ, yəni retensiya, nəticəni qorumaq üçün ən azı aktiv müalicə qədər vacibdir. Təkrar müalicəyə gələn pasiyentlərin çoxunda səbəb məhz budur: reteyner taxılmayıb və ya vaxtından əvvəl çıxarılıb.
Dişlər niyə geri qayıdır
- Diş əti lifləri əvvəlki vəziyyəti bir müddət "xatırlayır" və dişləri geri dartır
- Dişin ətrafındakı sümük yeni mövqeyə uyğunlaşmağa vaxt tələb edir
- Dil, dodaqlar və yanaqlar dişlərə daim təzyiq göstərir
- Dişlər bütün həyat boyu yavaş-yavaş yerini dəyişir, müalicə olunmamış insanlarda da
- Böyümə yeniyetməlikdən sonra da bir müddət davam edir
Ona görə retensiya olmadan dişlərin müəyyən qədər geri qayıtması çox gözlənilən haldır. Xüsusilə fırlanmış dişlər, ön dişlər arasındakı boşluqlar və aşağı ön dişlərin sıxlığı geri qayıtmağa meyillidir.
Reteyner növləri
| Növ | Üstünlüyü | Nəyə diqqət etməli |
|---|---|---|
| Sabit reteyner | Görünmür, taxmağı unutmaq olmur | Ətrafını diqqətlə təmizləmək, qopub-qopmadığını yoxlamaq |
| Şəffaf kapa | Görünmür, bütün dişləri əhatə edir, çıxarıla bilir | Qaydaya uyğun taxmaq, zaman keçdikcə dəyişmək |
| Lövhəli reteyner | Möhkəmdir, bəzi hallarda düzəliş etmək olur | Danışığa bir qədər təsir edə bilər, qaydaya uyğun taxmaq |
Bəzən iki növü birlikdə tövsiyə edirəm: məsələn, aşağı ön dişlərdə sabit reteyner, yuxarıda isə gecələr taxılan kapa.
Hansı daha yaxşıdır
Cochrane sistematik icmalına görə, hansı reteynerin hamı üçün ən yaxşı olduğunu deməyə hələ kifayət qədər güclü sübut yoxdur. Ona görə reteynerin növünü və taxılma qaydasını hər pasiyentdə fərdi seçirəm: ilkin problemi, dişləmənin növünü, diş ətinin vəziyyətini və pasiyentin həyat tərzini nəzərə alıram. Məsələn, ön dişlər arasında böyük boşluq olubsa və ya dişlər çox fırlanıbsa, sabit reteyner daha etibarlı ola bilər.
Retensiya nə qədər davam edir
İlk aylarda reteyner daha çox taxılır, sonra tədricən yalnız gecələrə keçilir. Dişlər bütün həyat boyu hərəkət etdiyi üçün nəticəni tam qorumaq istəyənlərə reteyneri uzun müddət, bəzən illərlə gecələr taxmağı tövsiyə edirəm. Sabit reteyner isə illərlə yerində qala bilər, əgər ona yaxşı qulluq olunursa.
Ağıl dişləri günahkardırmı
Çox vaxt aşağı ön dişlərin yenidən sıxlaşmasında ağıl dişləri günahlandırılır. Araşdırmalar bu əlaqəni aydın təsdiqləmir. Ətraflı: ağıl dişləri və breket.
Nəyi yadda saxlamalı
- Reteyneri tövsiyə olunan qaydada taxın, öz-özünə dayandırmayın
- Kapanı hər gün təmizləyin, isti suya qoymayın, forması dəyişə bilər
- Sabit reteynerin ətrafını diş ipi və ya kiçik fırça ilə təmizləyin
- Reteyner qırılarsa, qopsa və ya kapa sıxmağa başlasa, gecikmədən yazın
- Kontrol vizitlərinə gəlin, ilk il xüsusilə vacibdir
- Səyahətə reteyneri mütləq götürün
Dişlər artıq geri qayıdıbsa
Kiçik geri qayıtma bəzən reteynerin yenidən taxılması və ya qısa elayner müalicəsi ilə düzəlir. Daha böyük dəyişikliklərdə isə təkrar müalicə lazım ola bilər. Ətraflı: təkrar ortodontik müalicə.
Reteynerə qulluq
| Reteyner | Necə təmizləmək |
|---|---|
| Sabit reteyner | Hər gün diş arası fırçası və ya ip keçirici ilə, xüsusilə aşağı ön dişlərin içəri tərəfində |
| Şəffaf kapa | Yumşaq fırça və soyuq və ya ılıq su ilə, xüsusi qutuda saxlamaq |
| Lövhəli reteyner | Fırça ilə yumşaq təmizləmək, qırılmaması üçün qutuda saxlamaq |
Kapa və lövhəni diş pastası ilə güclü sürtməyin: pasta səthi cızır və kapa tutqunlaşır. Kapanı isti suya, avtomobildə günəş altına və ya radiatorun yanına qoymayın, forması dəyişir.
Retensiya dövründə vizitlər
Aktiv müalicədən sonra ilk il ərzində bir neçə kontrol vizitini planlayıram: dişlərin stabil qaldığını, reteynerin vəziyyətini və diş ətini yoxlayıram. Sonrakı illərdə vizitlər daha seyrək olur. Kapa sıxmağa başlasa, sabit reteynerdə qopma hiss etsəniz və ya dişlərdə dəyişiklik görsəniz, növbəti viziti gözləməyin.
Elm nə deyir
- Cochrane icmalı (2023): müxtəlif reteyner növləri və taxılma rejimləri müqayisə edilib, amma hansının hamı üçün daha üstün olduğuna dair sübutun keyfiyyəti aşağıdır.
Müalicə nəticəni yaradır, retensiya isə onu qoruyur.
Tez-tez verilən suallar
Reteyneri nə qədər taxmalıyam?
İlk aylarda daha çox, sonra gecələr. Nəticəni uzun müddət qorumaq üçün gecə rejimini illərlə davam etdirməyi tövsiyə edirəm.
Sabit reteyner dişlərə zərər verirmi?
Yaxşı təmizləndikdə xeyr. Ətrafında ərp toplanmaması üçün diş ipi və ya kiçik fırçadan istifadə etmək lazımdır.
Kapanı itirsəm nə etməliyəm?
Mümkün qədər tez yazın. Yeni kapa hazırlanana qədər dişlər hərəkət edə bilər, ona görə gecikmək olmaz.
Reteyner qopubsa, özüm yapışdıra bilərəmmi?
Xeyr. Qopan və ya qırılan sabit reteyneri klinikada bərpa edirik, yazın ki, vaxt planlayaq.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Martin, C., Littlewood, S. J., Millett, D. T., Doubleday, B., Bearn, D., Worthington, H. V., & Limones, A. (2023). Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database of Systematic Reviews, 5(5), CD002283. [PMID: 37219527] | [DOI: 10.1002/14651858.CD002283.pub5]
