Diş çəkmədən müalicə
Sıx düzülmüş dişlərin mümkün olduqda diş çəkmədən, yumşaq qüvvələrlə düzəldilməsi.
Bu sizə tanışdırsa
Pasiyentlər bu müraciətlə ən çox bu sözlərlə gəlir:
Mənə diş çəkməyi təklif ediblər
Dişlərim çox sıx düzülüb, yer çatmır
Diş çəkilsə üzümün dəyişəcəyindən narahatam
Köpək dişim yuxarıda qalıb, yerinə çıxa bilmir
Uşağımın daimi dişləri əyri çıxır
Dişlərin sıx düzülməsi, yəni yer çatışmazlığı ortodontiyada ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Bir çox pasiyent "mütləq diş çəkiləcək" düşüncəsi ilə gəlir. Halbuki çox halda sıxlığı diş çəkmədən aradan qaldırmaq mümkündür. Bəzi hallarda isə diş çəkmək üzə və sağlamlığa daha uyğun seçim olur. Qərarı yalnız diaqnostikadan sonra, profili və dodaqları nəzərə alaraq verirəm.
Bu necə mümkün olur
- Diş qövsünü düzgün formaya salmaq və lazım olduqda genişləndirmək
- Yumşaq qüvvələrlə dişləri tədricən yerinə gətirmək
- Uşaqlarda çənənin böyüməsindən istifadə etmək. Bax: damaq genişləndirmə
- Lazım olduqda mini-vintlərlə dişləri arxaya hərəkət etdirmək. Bax: mini-vintlər
- Bəzi hallarda dişlərin arasından millimetrin hissələri qədər mina cilalamaq
Bir pasiyentimizdə ciddi sıxlıq var idi. Yumşaq qüvvələrdən istifadə edərək müalicəni diş çəkilmədən tamamladıq və estetik təbəssüm əldə etdik.
Qərar necə verilir
| Amil | Diş çəkmədən lehinə | Diş çəkmə lehinə |
|---|---|---|
| Profil | Balanslı və ya düz profil | Dodaqlar çox önə çıxıb |
| Sıxlığın dərəcəsi | Yüngül və orta | Çox ağır |
| Sümük və diş əti | Qövsü genişləndirməyə imkan var | Sümük nazikdir, genişləndirmə riskli |
| Yaş | Böyümə davam edir | Böyümə bitib, skelet məhdudiyyətləri var |
| Təbəssüm | Geniş qövs təbəssümü yaxşılaşdırar | Qövs artıq genişdir |
Sistematik icmala görə diş çəkilməsi ilə aparılan müalicədə dodaqlar daha çox geri çəkilir və profil daha düz olur. Bu, bəzi pasiyentlər üçün yaxşıdır, digərlərində isə profili lazımsız düzləşdirə bilər. Ətraflı: ortodontiya üzü dəyişirmi.
Müalicə necə keçir
- Diaqnostika: üz və ağız içi fotoşəkillər, modellər, rentgen
- Yer çatışmazlığının hesablanması: nə qədər yer lazımdır
- Yer qazanma yolunun seçilməsi: qövsün forması, genişləndirmə, arxaya hərəkət
- Breket və ya elaynerlə müalicə
- Lazım olduqda mini-vint mərhələsi
- Final və retensiya
Sərhədlər və risklər
Diş çəkmədən müalicə hər qiymətə edilmir. Dişlər sümüyün sərhədlərindən kənara itələnərsə, diş ətinin geri çəkilməsi riski arta və nəticə qeyri-sabit ola bilər. Dodaqlar çox önə çıxmış pasiyentdə diş çəkmədən müalicə profili pisləşdirə bilər. Ona görə bəzi hallarda diş çəkmək daha düzgün seçimdir və səbəbini açıq izah edirəm.
Uşaqlarda
Uşaqlarda dar yuxarı çənəni böyümə dövründə genişləndirmək və süd dişlərinin itməsindən sonra yeri qorumaq gələcəkdə diş çəkmə ehtiyacını azalda bilər. Ətraflı: çarpaz dişləmə və süd dişinin erkən itməsi.
Elm nə deyir
- Sistematik icmal və meta-analiz (2018): diş çəkilməsi ilə müalicə diş çəkilmədən müalicəyə nisbətən dodaqların daha çox geri çəkilməsinə səbəb olur.
- Cochrane icmalı (2021): uşaqlarda dar yuxarı çənənin genişləndirilməsi üçün bəzi aparatların effektivliyinə dair sübut var, keyfiyyəti aşağı və orta səviyyədədir.
Konsultasiyada nəyi soruşmalı
- Mənim sıxlığım nə qədərdir və nə qədər yer lazımdır?
- Yer hansı yolla açılacaq?
- Diş çəkməsəm, profilim necə dəyişəcək?
- Diş çəksəm, profilim necə dəyişəcək?
- Nəticə nə qədər sabit olacaq və retensiya necə olacaq?
Bu sualların cavabını açıq və sadə dillə verirəm, lazım olduqda fotoşəkillər və modellər üzərində göstərirəm.
Tez-tez verilən suallar
Diş çəkmədən müalicə hər kəsə mümkündürmü?
Xeyr. Çox halda mümkündür, amma ağır sıxlıqda və önə çıxmış dodaqlarda diş çəkmək daha düzgün seçim ola bilər.
Genişləndirmə üzü genişləndirirmi?
Xeyr, diş qövsünün genişlənməsi üzün enini dəyişmir. Amma təbəssüm daha dolğun görünə bilər.
Mina cilalama dişlərə zərər verirmi?
Düzgün aparıldıqda yalnız minanın çox nazik bir qatı götürülür və bu, dişin sağlamlığına təsir etmir.
Başqa həkim diş çəkmək lazımdır deyib, ikinci rəy ala bilərəmmi?
Əlbəttə. Mövcud rentgen və fotoşəkilləri gətirin, birlikdə variantları müzakirə edərik.
Diş çəkmədən müalicə daha uzun çəkirmi?
Mütləq deyil. Müddət əsasən sıxlığın dərəcəsindən və seçilən yoldan asılıdır.
Mini-vintlə dişləri arxaya hərəkət etdirmək nə qədər yer verir?
Bu, sümüyün və ağıl dişlərinin vəziyyətindən asılıdır. Bir çox halda yüngül və orta sıxlıq üçün kifayət edir.
Ətraflı oxu
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Konstantonis, D., Vasileiou, D., Papageorgiou, S. N., & Eliades, T. (2018). Soft tissue changes following extraction vs. nonextraction orthodontic fixed appliance treatment: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Oral Sciences, 126(3), 167-179. [PMID: 29480521] | [DOI: 10.1111/eos.12409]
- Ugolini, A., Agostino, P., Silvestrini-Biavati, A., Harrison, J. E., & Batista, K. B. (2021). Orthodontic treatment for posterior crossbites. Cochrane Database of Systematic Reviews, 12(12), CD000979. [PMID: 34951927] | [DOI: 10.1002/14651858.CD000979.pub3]