Süd dişi vaxtından əvvəl itəndə: yer niyə vacibdir
Süd dişi erkən itdikdə daimi diş üçün yer necə daralır, yer saxlayıcı nə vaxt lazımdır və split-mouth araşdırmalarının meta-analizi nə deyir.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: süd dişi təkcə çeynəmə üçün deyil, həm də altında böyüyən daimi diş üçün yeri saxlamaq üçün lazımdır. Süd dişi vaxtından əvvəl çəkiləndə və ya düşəndə qonşu dişlər boş yerə doğru hərəkət edə bilər və daimi diş üçün yer daralar. Belə hallarda ortodont yer saxlayıcı aparat tövsiyə edə bilər. Qərar hansı dişin, hansı yaşda itdiyindən və daimi dişin nə vaxt çıxacağından asılıdır.
Valideynlər çox vaxt düşünür: "Onsuz da süd dişidir, dəyişəcək." Bu fikir başa düşüləndir, amma süd dişləri daimi dişlər üçün yolu və yeri qoruyur. Bu yazıda süd dişinin erkən itməsinin nəticələrini və nə vaxt müdaxilə lazım olduğunu izah edirəm.
Süd dişləri niyə erkən itir
- Dərin çürük səbəbindən çəkilmə
- Zərbə və travma
- İltihab və ya abses
- Nadir hallarda inkişaf xüsusiyyətləri
Boş yerdə nə baş verir
Dişlər ağızda bir-birinə söykənərək dayanır. Bir diş itəndə qonşu dişlər boş yerə doğru əyilə və ya sürüşə bilər. Xüsusilə arxa tərəfdəki daimi azı dişləri öndəki boşluğa doğru meyl edir. Nəticədə altında böyüyən daimi diş üçün yer azalır və o ya əyri çıxır, ya da çıxa bilməyib sümükdə qala bilər.
| İtən diş | Mümkün təsir | Adətən nə edirik |
|---|---|---|
| Ön süd dişi | Yer itkisi adətən azdır | Çox vaxt izləyirik |
| Birinci süd azı dişi | Yer itkisi ola bilər, fərdi fərqlər var | Yaşa və dişləməyə görə qərar |
| İkinci süd azı dişi | Daimi azı dişi önə hərəkət edə bilər, yer itkisi daha böyük ola bilər | Çox vaxt yer saxlayıcı |
Yer saxlayıcı nədir
Yer saxlayıcı boş yerin hər iki tərəfindəki dişlər arasında məsafəni qoruyan sadə aparatdır. O, sabit və ya çıxarıla bilən ola bilər. Daimi diş çıxmağa başlayanda aparat çıxarılır. Aparat kiçikdir, uşaqlar ona adətən tez alışır.
Hər zaman lazımdırmı
Xeyr. Daimi diş tezliklə çıxacaqsa və ya yer kifayət qədər genişdirsə, sadəcə izləmək kifayət edə bilər. Qərarı vermək üçün baxıram:
- Hansı diş itib və nə vaxt
- Altındakı daimi diş nə qədər inkişaf edib və nə vaxt çıxacaq, lazım olsa rentgenlə
- Diş qövsündə artıq sıxlıq varmı
- Dişləmənin ümumi vəziyyəti
Yer artıq daralıbsa
Bu halda itmiş yeri bərpa etmək üçün dişləri geri hərəkət etdirən aparatlar və ya qısa breket fazası lazım ola bilər. Bir kiçik pasiyentimizdə süd dişlərinin erkən itməsi və yerdəyişməsi gələcəkdə daha çətin problemlərə səbəb ola bilərdi. Ona görə yuxarı çənəni genişləndirdikdən dərhal sonra breket mərhələsinə başladıq. Ətraflı: damaq genişləndirmə.
Ən yaxşı yol: süd dişini qorumaq
- Uşağın dişlərini gündə iki dəfə flüoridli pasta ilə fırçalayın
- Şirin içkiləri və qəlyanaltıları məhdudlaşdırın
- Uşaq stomatoloquna müntəzəm baxış
- Süd dişi çəkilibsə, ortodont müayinəsini gecikdirməyin
Mifllər və faktlar
| Fikir | Fakt |
|---|---|
| Süd dişi onsuz da dəyişəcək, müalicə lazım deyil | Süd dişi daimi dişin yerini və yolunu qoruyur, çürük süd dişi də müalicə tələb edir |
| Boş yer öz-özünə qorunur | Qonşu dişlər boş yerə doğru hərəkət edə bilər |
| Yer saxlayıcı hər uşağa lazımdır | Qərar hansı dişin, hansı yaşda itdiyindən asılıdır |
| Daimi diş harada olursa olsun öz yerini tapacaq | Yer daralanda daimi diş əyri çıxa və ya sümükdə qala bilər |
Yer saxlayıcı ilə gündəlik həyat
- Yapışqan və çox bərk qidalardan çəkinmək
- Aparatın ətrafını hər gün diqqətlə fırçalamaq
- Çıxarıla bilən aparatı göstərilən qaydada taxmaq
- Aparat boşalsa və ya qırılsa, gecikmədən yazmaq
- Kontrol vizitlərinə gəlmək
Elm nə deyir
- Sistematik icmal və meta-analiz (2023): birinci süd azı dişlərinin erkən itməsindən sonra diş qövsündə məkan dəyişiklikləri baş verir. Dəyişikliklərin miqdarı fərqlidir və hər uşaqda fərdi qiymətləndirilməlidir.
Bu araşdırma split-mouth dizaynındadır: eyni uşağın bir tərəfi diş itmiş, digər tərəfi isə müqayisə üçün götürülür. Bu, nəticələri daha etibarlı edir, amma hər uşağın qərarı yenə də fərdi verilir.
Süd dişi müvəqqətidir, amma onun qoruduğu yer daimi dişin gələcəyidir.
Uşağınızın süd dişi vaxtından əvvəl itibsə, qəbula yazılın. Ətraflı: uşağı ortodonta nə vaxt göstərməli və uşaq ortodontiyası.
Tez-tez verilən suallar
Süd dişi çəkiləndən nə qədər sonra gəlmək lazımdır?
Mümkün qədər tez, ideal halda bir neçə həftə ərzində. Yer itkisi çəkilmədən sonrakı aylarda daha sürətlə baş verə bilər.
Yer saxlayıcı ağrılıdırmı?
Xeyr. Yerləşdirilməsi sadədir, ilk günlərdə yalnız alışma lazımdır.
Ön süd dişi düşübsə, narahat olmalıyammı?
Ön dişlərdə yer itkisi adətən azdır. Amma danışığa və estetikaya təsir edə bildiyi üçün müayinədə qiymətləndirmək faydalıdır.
Yer saxlayıcı nə qədər qalır?
Daimi diş çıxmağa başlayana qədər. Bu müddəti rentgen və kontrol vizitləri ilə izləyirik.
Çürük süd dişini müalicə etmək lazımdırmı?
Bəli. Çürük süd dişi ağrı, iltihab və erkən itkiyə səbəb ola bilər. Uşaq stomatoloqunun müalicəsi daimi diş üçün yeri də qoruyur.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Zhao, J., Jin, H., Li, X., & Qin, X. (2023). Dental arch spatial changes after premature loss of first primary molars: a systematic review and meta-analysis of split-mouth studies. BMC Oral Health, 23(1), 430. [PMID: 37380944] | [DOI: 10.1186/s12903-023-03111-x]
