Ortodontiyadan əvvəl dodaq doldurmaq olarmı?
Dişlərin mövqeyi dodaqların formasını necə dəyişir, araşdırmalar nə deyir və niyə dodaq estetikası ilə bağlı qərarı ortodontik plandan sonra verməyi tövsiyə edirəm.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: ortodontik müalicə planlanırsa, dodaq doldurma ilə bağlı qərarı onun nəticəsinə qədər təxirə salmağı tövsiyə edirəm. Dodaqlar dişlərin üzərində dayanır və ön dişlərin mövqeyi dəyişəndə dodaqların forması, dolğunluğu və profili də dəyişir. Araşdırmalar göstərir ki, ön dişlər geri çəkildikdə dodaqlar da geri çəkilir, dişlər önə gəldikdə isə dodaqlar daha dolğun görünə bilər.
Bu sual mənə tez-tez verilir və yaxşı səbəbi var: bir çox insan dodaqlarının nazik və ya qeyri-simmetrik olduğunu düşünür və bunu estetik prosedurla həll etmək istəyir. Amma bəzən problemin bir hissəsi dodaqlarda yox, onların arxasındakı dişlərdədir.
Dodaqlar dişlərin üzərində dayanır
Dodaqlar yumşaq toxumadır və onların forması böyük ölçüdə arxadakı dəstəkdən asılıdır. Ön dişlər içəriyə çökmüşsə, dodaq nazik və içəri batmış görünə bilər. Dişlər həddindən artıq önə çıxıbsa, dodaqlar gərgin və irəli itələnmiş görünür, ağzı qapamaq üçün əlavə səy lazım olur. Hər iki halda problemin kökü dodaqda deyil.
Ortodontiya dodaqlara necə təsir edir
| Dişlərin hərəkəti | Dodaqlara mümkün təsir |
|---|---|
| Ön dişlərin geri çəkilməsi | Dodaqlar geri çəkilir, profil düzləşir, dodaqlar nazik görünə bilər |
| Ön dişlərin önə gətirilməsi | Dodaqlar daha çox dəstək alır, dolğun görünür |
| Diş qövsünün genişləndirilməsi | Təbəssüm daha geniş görünür, dodaq künclərinin dəstəyi dəyişir |
| Dişləmənin şaquli korreksiyası | Dodaqların qapanması və gülərkən dişlərin görünməsi dəyişir |
Diş çəkilməsi ilə və diş çəkilmədən aparılan müalicəni müqayisə edən sistematik icmalda diş çəkilən qrupda dodaqların daha çox geri çəkildiyi və profilin daha düz olduğu göstərilib. Bu, dodaqlarla bağlı qərarlarda ortodontik planın nə qədər vacib olduğunu göstərir.
Əvvəl doldurmaq nə problem yarada bilər
- Ortodontik müalicədən sonra dodaqlar özü daha dolğun görünə bilər və doldurma artıq olar
- Dişlər geri çəkiləndə doldurulmuş dodaq qeyri-təbii görünə bilər
- Ağır dodaq dişlərə əlavə təzyiq göstərə bilər
- Profilin və təbəssümün planlaşdırılması çətinləşir, çünki əsas ölçülər dəyişir
Doğru ardıcıllıq
- Ortodont konsultasiyası, profil və təbəssüm fotoşəkilləri
- Plan: ön dişlər hara hərəkət edəcək və bu dodaqlara necə təsir edəcək
- Ortodontik müalicə
- Nəticənin qiymətləndirilməsi: dodaqlar indi necə görünür
- Lazım olsa, estetik prosedur müvafiq mütəxəssis tərəfindən
Bu ardıcıllıqla çox vaxt məlum olur ki, əlavə prosedura ya ehtiyac qalmır, ya da əvvəl planlanandan xeyli az lazım olur.
Mən planlamada nəyə baxıram
- Profil: dodaqların burun ucu və çənə ilə münasibəti
- Ön dişlərin bucağı və mövqeyi
- Dodaqlar sakit vəziyyətdə rahat qapanırmı
- Gülərkən dişlərin və diş ətinin nə qədər göründüyü
- Yaşla bağlı dəyişikliklər: dodaqlar yaşla nazikləşir və aşağı enir
Bu baxış Pitts fəlsəfəsinin əsasıdır: plan yalnız dişlərdən yox, üzdən başlayır. Ətraflı: Pitts fəlsəfəsi nədir və ortodontiya üzü dəyişirmi.
Artıq doldurulubsa
Bu, ortodontik müalicəyə maneə deyil. Sadəcə konsultasiyada bunu mütləq deyin ki, planlamada dodaqların indiki vəziyyətini və doldurmanın təsirini nəzərə alım.
Konsultasiyada birlikdə nəyə baxırıq
Dodaqlarla bağlı sualla gələn pasiyentlə əvvəlcə fotoşəkillər üzərində danışıram. Yandan çəkilmiş fotoşəkildə burun ucu ilə çənə ucunu birləşdirən xəyali xətt çəkirəm və dodaqların bu xəttə nisbətən harada olduğuna baxıram. Sonra ön dişlərin bucağını və onların dodaqlara dəstəyini qiymətləndirirəm. Bu təhlildən sonra adətən üç vəziyyətdən biri aydın olur.
| Vəziyyət | Tövsiyə |
|---|---|
| Dodaqların görünüşü əsasən dişlərin mövqeyindən asılıdır | Əvvəl ortodontik müalicə, sonra nəticəni yenidən qiymətləndirmək |
| Dişlərin mövqeyi normaldır, dodaqlar təbii olaraq nazikdir | Ortodontik müalicə dodaqları dəyişməyəcək, estetik qərar ayrıca verilir |
| Həm dişlər, həm dodaqlar rol oynayır | Ardıcıl plan: əvvəl dişlər, sonra dodaqlar |
Gözləmək nə qədər çəkir
Ortodontik müalicə bir neçə ay və ya bir neçə il çəkə bilər, ona görə bəzi pasiyentlər gözləmək istəmir. Bu başa düşüləndir. Amma dodaqlarla bağlı qərarı tələsik vermək sonradan düzəliş tələb edə bilər. Müalicənin ortasında ön dişlərin əsas hərəkəti artıq bitəndə dodaqların vəziyyətini yenidən qiymətləndirmək olar və bəzən qərarı bu mərhələdə vermək mümkün olur.
Elm nə deyir
- Sistematik icmal və meta-analiz (2018): diş çəkilməsi ilə aparılan müalicədə dodaqlar diş çəkilmədən aparılan müalicəyə nisbətən daha çox geri çəkilir və profil dəyişir. Yəni ön dişlərin mövqeyi dodaqların görünüşünə birbaşa təsir edir.
Dodaqlar bir çərçivədir. Əvvəlcə onun dayandığı əsası qurmaq lazımdır.
Təbəssümün üzlə harmoniyası haqqında ətraflı: təbəssüm və üz harmoniyası. Sualınız varsa, konsultasiyaya yazılın.
Tez-tez verilən suallar
Breket taxarkən dodaq doldurmaq olarmı?
Tövsiyə etmirəm, çünki müalicə zamanı dodaqların dəstəyi dəyişir. Qərarı aktiv müalicə bitəndən sonra vermək daha doğrudur.
Ortodontik müalicə dodaqları böyüdürmü?
Dodaqların həcmini dəyişmir, amma onların dəstəyini dəyişir. Ön dişlər düzgün mövqeyə gələndə dodaqlar daha dolğun və ya daha rahat görünə bilər.
Diş çəkilsə dodaqlarım nazikləşəcəkmi?
Diş çəkilməsi ilə ön dişlər geri çəkilirsə, dodaqlar da geri çəkilə bilər. Ona görə diş çəkmə qərarını profili nəzərə alaraq verirəm. Bax: [diş çəkmədən müalicə](service:non-extraction).
Profilim üçün ortodont nə edə bilər?
Ön dişlərin və dişləmənin düzgün mövqeyi profilin harmoniyasına kömək edir. Çənələrin ölçüsündə böyük fərq olduqda isə çənə cərrahı ilə birlikdə planlama lazım ola bilər.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Konstantonis, D., Vasileiou, D., Papageorgiou, S. N., & Eliades, T. (2018). Soft tissue changes following extraction vs. nonextraction orthodontic fixed appliance treatment: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Oral Sciences, 126(3), 167-179. [PMID: 29480521] | [DOI: 10.1111/eos.12409]
