Çarpaz dişləmə: yan dişlər tərsinə qapananda

Qısa cavab: çarpaz dişləmə üst yan dişlərin alt dişlərin içəri tərəfində qapanmasıdır. Normalda isə üst dişlər alt dişləri bir qədər çöldən örtür. Ən çox səbəb dar yuxarı çənədir. Uşaqlarda çarpaz dişləmə çox vaxt alt çənənin yana sürüşməsi ilə müşayiət olunur və vaxtında düzəldilməsə asimmetrik böyüməyə səbəb ola bilər. Böyümə dövründə yuxarı çənəni xüsusi aparatla genişləndirmək mümkündür.

Çarpaz dişləməni valideynlər nadir hallarda özləri görür, çünki o, ön dişlərdə yox, yanlarda olur. Bəzən yeganə əlamət uşağın çənəsinin bir tərəfə sürüşməsi və ya üzdə yüngül asimmetriyadır. Bu yazıda çarpaz dişləmənin nə olduğunu, nə vaxt və necə müalicə olunduğunu izah edirəm.

Necə tanınır

• Dişlər sıxılanda bir və ya hər iki tərəfdə üst yan dişlər alt dişlərin içində qalır
• Alt çənənin orta xətti üst çənəyə nisbətən yana sürüşür
• Ağızı açıb-qapayanda çənə bir tərəfə sürüşür
• Üzdə, xüsusilə çənədə yüngül asimmetriya
• Uşaq yalnız bir tərəflə çeynəyir

Səbəblər

Ən çox səbəb yuxarı çənənin dar olmasıdır. Buna irsiyyət, uzun müddət davam edən barmaq və əmzik əmmə, daimi ağızla nəfəs və dilin aşağı mövqedə olması təsir edə bilər. Meta-analiz uzun müddət davam edən əmmə vərdişinin yan dişlərin tərsinə qapanması ilə əlaqəli olduğunu göstərir. Ətraflı: barmaq əmmə və dişlər və ağızla nəfəs və dişləmə.

Niyə gözləmək olmaz

Bir tərəfli çarpaz dişləmədə uşaq dişlərini qapamaq üçün alt çənəni bir tərəfə sürüşdürür. Uzun müddət belə qaldıqda çənənin böyüməsi də asimmetrik gedə bilər. Bundan əlavə, yuxarı çənənin tikişi uşaqlıqda daha elastik olduğu üçün genişləndirmə bu dövrdə daha asan və effektiv olur. Böyümə bitəndən sonra eyni problem daha mürəkkəb müalicə tələb edə bilər.

Genişləndirici aparatlar

Genişləndirmə bitəndən sonra aparat bir müddət yerində qalır ki, yeni sümük möhkəmlənsin. Sonra lazım olarsa, qısa breket fazasına keçirik. Prosesin detalları damaq genişləndirmə səhifəsindədir.

Genişləndirmə necə keçir

1. Müayinə, fotoşəkillər, modellər və lazım olan rentgen
2. Aparat dişlərə yerləşdirilir
3. Valideynə vintin necə çevrildiyini öyrədirəm
4. Bir neçə həftə ərzində müntəzəm kontrol vizitləri
5. Genişləndirmə dayandırılır, aparat möhkəmlənmə üçün qalır
6. Aparat çıxarılır, nəticə izlənilir

Böyüklərdə çarpaz dişləmə

Böyüklərdə yuxarı çənənin tikişi bağlanır, ona görə klassik genişləndirmə məhduddur. Dişlərin bucağını dəyişməklə kiçik çarpaz dişləmələri düzəltmək mümkündür, böyük skelet daralmasında isə mini-vintlə dəstəklənən genişləndirmə və ya cərrahi yanaşma müzakirə olunur.

Ön dişlərdə çarpaz dişləmə

Çarpaz dişləmə yalnız yan dişlərdə olmur. Bəzən bir və ya iki ön diş alt dişlərin arxasında qapanır. Bu, adətən dişin çıxma istiqamətinin pozulması ilə bağlıdır və vaxtında düzəldilmədikdə alt dişə əlavə yük düşür, diş əti zədələnə və diş aşına bilər. Bu tip çarpaz dişləmə çox vaxt sadə aparat və ya qısa müalicə ilə düzəlir. Alt çənənin özü önə çıxırsa, bu artıq başqa problemdir: alt çənə önə çıxırsa.

Evdə necə yoxlamaq olar

• Uşaqdan dişlərini sıxmasını və gülümsəməsini xahiş edin
• Yan tərəflərdən baxın: üst dişlər alt dişləri çöldən örtürmü
• Üst və alt ön dişlərin ortası bir xətt üzrədirmi
• Uşaq ağzını yavaş-yavaş açıb-qapayanda çənə yana sürüşürmü

Bu yoxlama diaqnoz deyil, amma şübhə yaranarsa, müayinəni gecikdirməmək üçün yaxşı səbəbdir.

Elm nə deyir

• Cochrane icmalı (2021): yan dişlərin çarpaz dişləməsinin müalicəsində müxtəlif aparatlar müqayisə edilib. Bəzi sübutlar quad-helix aparatının çıxarıla bilən genişləndirici lövhələrdən daha effektiv ola biləcəyini göstərir, amma sübutun keyfiyyəti aşağı və orta səviyyədədir.
• Meta-analiz (2016): uzun müddət davam edən əmmə vərdişi yan dişlərin tərsinə qapanması riski ilə əlaqəlidir.

Çarpaz dişləmə şübhəsi varsa, qəbula yazılın. Uşaq ortodontiyası haqqında ətraflı: uşaq ortodontiyası.