Böyüklərdə ortodontiya: gec deyilmi?
Böyüklərdə ortodontik müalicə necə keçir, uşaqlardan fərqi nədir, diş əti və sümüyün rolu, multidissiplinar planlama və elmi sübut.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: dişlər istənilən yaşda hərəkət edə bilər, ona görə ortodontik müalicə üçün yaş həddi yoxdur. Əsas şərt diş ətinin və sümüyün sağlam olmasıdır. Böyüklərdə çənələr artıq böyümür, ona görə bəzi skelet problemləri fərqli yolla həll olunur. Müalicə çox vaxt digər stomatoloqlarla birlikdə planlanır: implant, protez və ya estetik bərpadan əvvəl dişləri düzgün mövqeyə gətirmək üçün.
Konsultasiyaya gələn böyüklərin çoxu ilk sözü "bəlkə mənim üçün artıq gecdir?" deyir. Mənim pasiyentlərim arasında həm 20 yaşlılar, həm də daha yaşlı insanlar var. Bu yazıda böyüklərdə ortodontiyanın xüsusiyyətlərini və nəyə diqqət etməli olduğumuzu izah edirəm.
Böyüklər niyə müraciət edir
- Uşaqlıqda müalicə imkanı olmayıb
- Əvvəlki müalicədən sonra dişlər yenidən yerini dəyişib. Bax: təkrar ortodontik müalicə
- İmplant, protez və ya vinirdən əvvəl dişləri hazırlamaq lazımdır
- Yaşla ön dişlərin sıxlaşması və ya aralanması
- Təbəssümün üzə uyğun olmaması
- Dişləmənin funksiyaya və diş aşınmasına təsiri
Uşaqlardan fərqi
| Uşaqlar | Böyüklər | |
|---|---|---|
| Böyümə | Çənələrin böyüməsini istifadə etmək olur | Böyümə bitib, skelet fərqləri başqa yolla həll olunur |
| Diş əti və sümük | Adətən sağlam | Diş əti xəstəliyi, sümük itkisi ola bilər |
| Bərpalar | Az | Plomblar, taclar, implantlar, itmiş dişlər |
| Komanda | Əsasən ortodont | Çox vaxt periodontoloq, ortoped, terapevt, cərrah |
| Estetik tələb | Müxtəlif | Görünməyən müalicəyə maraq daha çox |
Diş əti və sümük əsasdır
Böyüklərdə müalicədən əvvəl diş ətinin və sümüyün vəziyyətini mütləq yoxlayıram. Aktiv diş əti xəstəliyi zamanı dişlərin hərəkəti sümük itkisini sürətləndirə bilər. Ona görə lazım olduqda əvvəlcə periodontoloq diş ətini müalicə edir, sonra ortodontik mərhələyə keçirik. Müalicə zamanı da diş ətinin vəziyyətini izləyirik.
Diş ətinin geri çəkilməsi
Pasiyentlər bəzən soruşur: "Breket diş ətinin geri çəkilməsinə səbəb olurmu?" Sistematik icmala görə bu barədə sübut qəti deyil. Bəzi araşdırmalarda ön dişlərin çox önə əyilməsi diş ətinin geri çəkilməsi ilə əlaqələndirilib, digərlərində əlaqə tapılmayıb. Ona görə dişləri sümüyün sərhədləri daxilində hərəkət etdirməyə, nazik diş əti olan yerlərdə xüsusilə ehtiyatlı olmağa çalışıram.
Komanda ilə planlama
Böyüklərdə ortodontik müalicə çox vaxt bütöv planın bir hissəsidir. Məsələn, çatışmayan diş üçün implantdan əvvəl düzgün ölçüdə yer açır, qonşu dişləri doğru mövqeyə gətiririk. Sonra ortoped və ya terapevt estetikanı və funksiyanı tamamlayır. Yan kəsici dişləri olmayan bir pasiyentimizdə əvvəlcə onlar üçün lazımi yeri bərpa etdik, sonra dişlərin mövqeyini düzgün qurduq. Ətraflı: çatışmayan dişlər.
Hansı üsul
Böyüklər çox vaxt görünməyən müalicə istəyir: keramik breketlər və ya elaynerlər. Hər iki üsulun öz yeri var. Seçimi dişlərin hansı hərəkəti etməli olduğuna görə edirik. Ətraflı: breket, yoxsa elayner.
Müddət və rahatlıq
Böyüklərdə müalicə həmişə uzun çəkmir. Müddət əsasən halın mürəkkəbliyindən asılıdır. Sistematik icmala görə breketlə müalicənin orta müddəti təxminən 20 aydır. İş və səfər qrafiki sıx olanlar üçün vizitləri əvvəlcədən planlayırıq. Ətraflı: xaricdə yaşayan pasiyentlər.
Ağıl dişləri və çənə oynağı
Böyüklərdə tez-tez verilən iki sual: ağıl dişlərini çəkmək lazımdırmı və breket çənə oynağına zərər verirmi. Hər ikisi haqqında ayrıca yazmışam: ağıl dişləri və breket və ortodontiya və çənə oynağı.
Mifllər və faktlar
| Fikir | Fakt |
|---|---|
| 30 yaşdan sonra dişlər hərəkət etmir | Dişlər istənilən yaşda hərəkət edə bilər, əsas şərt sağlam diş əti və sümükdür |
| Böyüklərdə müalicə hər zaman uzun çəkir | Müddət əsasən halın mürəkkəbliyindən asılıdır |
| Breket iş həyatına mane olur | Keramik breket və elaynerlər demək olar görünmür |
| Plombalı və taclı dişlərə breket olmaz | Xüsusi yapışdırma üsulları ilə mümkündür |
Konsultasiyaya nə gətirməli
- Son panoram rentgeni varsa
- Əvvəlki ortodontik müalicənin sənədləri və fotoşəkilləri
- İmplant və ya protez planı varsa, ortopedin qeydləri
- Diş əti müalicəsi aparılıbsa, periodontoloqun rəyi
- Səfər və iş qrafikiniz haqqında məlumat
Elm nə deyir
- Sistematik icmal (2010): ortodontik müalicə ilə diş ətinin geri çəkilməsi arasındakı əlaqəyə dair sübut qəti deyil, ön dişlərin çox önə əyilməsi risk amili ola bilər.
- Sistematik icmal (2016): breketlə müalicənin orta müddəti təxminən 20 aydır.
Gözəl təbəssüm üçün gec deyil. Sadəcə plan daha diqqətli olmalıdır.
Müalicə imkanlarınızı öyrənmək üçün konsultasiyaya yazılın. Ətraflı: breket müalicəsi və elaynerlər.
Tez-tez verilən suallar
İmplantı olan dişi hərəkət etdirmək olarmı?
Xeyr, implant sümüklə birləşdiyi üçün hərəkət etmir. Amma digər dişləri hərəkət etdirmək olar və implantı bəzən dayaq kimi istifadə edirik.
Taclı və ya vinirli dişlərə breket yapışdırmaq olarmı?
Bəli, xüsusi yapışdırma üsulları ilə. Bəzən estetik bərpanı ortodontik müalicədən sonra yeniləmək daha məntiqli olur.
Böyüklərdə retensiya daha uzun olurmu?
Retensiya hər yaşda vacibdir. Böyüklərdə, xüsusilə diş əti və sümük itkisi olanda, sabit reteyner çox vaxt üstünlük təşkil edir.
Diş əti xəstəliyim var, müalicə ola bilərəmmi?
Xəstəlik nəzarət altına alındıqdan sonra çox vaxt bəli. Periodontoloqla birlikdə planlayırıq və müalicə zamanı izləyirik.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Joss-Vassalli, I., Grebenstein, C., Topouzelis, N., Sculean, A., & Katsaros, C. (2010). Orthodontic therapy and gingival recession: a systematic review. Orthodontics & Craniofacial Research, 13(3), 127-141. [PMID: 20618715] | [DOI: 10.1111/j.1601-6343.2010.01491.x]
- Tsichlaki, A., Chin, S. Y., Pandis, N., & Fleming, P. S. (2016). How long does treatment with fixed orthodontic appliances last? A systematic review. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 149(3), 308-318. [PMID: 26926017] | [DOI: 10.1016/j.ajodo.2015.09.020]
