Təkrar ortodontik müalicə
Əvvəlki müalicədən sonra qalan və ya geri qayıdan problemlərin düzəldilməsi.
Bu sizə tanışdırsa
Pasiyentlər bu müraciətlə ən çox bu sözlərlə gəlir:
Breket taxmışam, dişlərim yenidən əyilib
Reteyneri vaxtından əvvəl çıxarmışam
Əvvəlki müalicənin nəticəsindən razı deyiləm
Dişlərim düzdür, amma dişləmə və ya təbəssüm üzə uyğun deyil
Sabit reteynerim qopub və ön dişlər hərəkət edib
Bəzən insan bir dəfə ortodontik müalicə keçir, amma nəticə gözlədiyi kimi olmur və ya illər sonra dişlər yenidən yerini dəyişir. Bu, nadir hal deyil. Təkrar müalicə xüsusilə dəqiq planlaşdırma tələb edir, çünki həm əvvəlki müalicənin nəticələrini, həm də geri qayıtmanın səbəbini nəzərə almaq lazımdır.
Niyə belə olur
- Müalicədən sonra retensiya aparılmayıb və ya reteyner vaxtından əvvəl çıxarılıb
- Sabit reteyner qopub və bu vaxtında görülməyib
- İlk müalicə yalnız dişlərə yönəlib, dişləmə və üz nəzərə alınmayıb
- Çatışmayan və ya forması pozulmuş dişlər bərpa olunmayıb
- Dişlərin həyat boyu təbii hərəkəti və yaşa bağlı dəyişikliklər
- Səbəb olan vərdişlər, məsələn, dil itələmə davam edir
Ağıl dişləri çox vaxt günahlandırılır, amma sistematik icmal onların ön dişlərin sıxlaşmasına əhəmiyyətli təsirini göstərmir. Ətraflı: ağıl dişləri və breket.
Təkrar müalicənin növləri
| Vəziyyət | Mümkün həll |
|---|---|
| Yüngül geri qayıtma, ön dişlərdə | Qısa elayner müalicəsi və ya reteynerin yenilənməsi |
| Orta geri qayıtma | Breket və ya elaynerlə tam müalicə |
| Dişləmə və təbəssüm problemləri | Tam yenidən planlama, lazım olduqda mini-vintlər |
| Çatışmayan və ya kiçik dişlər | Ortodontik mərhələ və sonra estetik bərpa |
Necə planlayıram
- Əvvəlki müalicənin qeydləri, fotoşəkillər və rentgenlər varsa, onlara baxıram
- Köklərin vəziyyətini rentgendə yoxlayıram: əvvəlki müalicədə kök rezorbsiyası olubmu
- Diş əti və sümüyün vəziyyətini qiymətləndirirəm
- Geri qayıtmanın səbəbini müəyyən edirəm
- Üzdən başlayan yeni plan qururam
- Retensiyanı xüsusi diqqətlə planlayıram
Əvvəlki müalicədə kök rezorbsiyası olubsa, yumşaq qüvvələr və ehtiyatlı plan xüsusilə vacibdir. Bax: kök rezorbsiyası.
Bir pasiyentimizin hekayəsi
Bir pasiyentimiz təkrar müalicəni Pitts21 Pro breket sistemi ilə keçdi. Tam nəticə üçün yalnız ortodontik mərhələdə dayanmadıq: müalicədən sonra terapevt və ortoped estetikanı və funksiyanı tamamladı. Mənim üçün vacibdir ki, müalicədən sonra təbəssüm təkcə gözəl yox, həm də harmonik, funksional və sabit olsun.
Bu dəfə nəticəni necə qoruyuruq
- Retensiyanı geri qayıtmanın səbəbinə görə seçirik
- Çox vaxt sabit və çıxarıla bilən reteyneri birlikdə tövsiyə edirəm
- Kontrol vizitlərini planlayırıq
- Reteyner qopanda və ya kapa sıxanda dərhal müraciət etməyi xahiş edirəm
Ətraflı: retensiya niyə vacibdir.
Elm nə deyir
- Cochrane icmalı (2023): hansı reteynerin hamı üçün ən yaxşı olduğuna dair sübut zəifdir, ona görə seçim fərdi olmalıdır.
- Sistematik icmal və meta-analiz (2024): alt ağıl dişlərinin ön dişlərin sıxlaşmasına təsiri əhəmiyyətsiz və ya çox kiçikdir.
Kiçik geri qayıtmada nə etmək
Dişlərdə kiçik dəyişiklik görən kimi müraciət etmək vacibdir. Bəzən reteyneri yenidən taxmaq və ya yenisini hazırlamaq kifayət edir. Gözlədikcə dəyişiklik artır və müalicə daha uzun olur. Sabit reteyner qopubsa, onu bərpa etmədən əvvəl dişlərin vəziyyətinə baxıram: dişlər artıq hərəkət edibsə, əvvəlcə onları düzəltmək lazım ola bilər.
Tez-tez verilən suallar
Təkrar müalicə ilkindən uzun çəkirmi?
Çox vaxt daha qısa olur, xüsusilə yalnız ön dişlərdə geri qayıtma varsa. Amma dişləmə problemləri olduqda tam müalicə lazım ola bilər.
Elaynerlə təkrar müalicə mümkündürmü?
Yüngül və orta geri qayıtmada elayner çox vaxt yaxşı seçimdir.
Köhnə sənədləri gətirməliyəmmi?
Əgər varsa, bəli: köhnə fotoşəkillər, rentgenlər və müalicə qeydləri planlamada çox kömək edir.
Bu dəfə də geri qayıtmayacağına zəmanət varmı?
Dişlər həyat boyu hərəkət edir, ona görə zəmanət reteynerdədir. Onu tövsiyə olunan qaydada taxsanız, nəticə qorunur.
Başqa həkimin başladığı müalicəni davam etdirirsinizmi?
Bəli, amma əvvəlcə tam diaqnostika aparıram və planı yenidən qururam. Bəzən sistemi və ya mexanikanı dəyişmək lazım olur.
Ətraflı oxu
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Martin, C., Littlewood, S. J., Millett, D. T., Doubleday, B., Bearn, D., Worthington, H. V., & Limones, A. (2023). Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database of Systematic Reviews, 5(5), CD002283. [PMID: 37219527] | [DOI: 10.1002/14651858.CD002283.pub5]
- Palikaraki, G., Mitsea, A., & Sifakakis, I. (2024). Effect of mandibular third molars on crowding of mandibular teeth in patients with or without previous orthodontic treatment: a systematic review and meta-analysis. The Angle Orthodontist, 94(1), 122-132. [PMID: 37848193] | [DOI: 10.2319/032323-205.1]