Ağıl dişləri və breket: çəkmək lazımdırmı?
Ağıl dişləri ön dişlərin sıxlaşmasına səbəb olurmu, breketdən əvvəl və sonra onları çəkmək lazımdırmı və iki sistematik icmal bu barədə nə deyir.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: "ağıl dişləri ön dişləri itələyib əyirir" fikri çox yayılıb, amma sistematik icmal bu əlaqəni aydın təsdiqləmir. Breketdən sonra ön dişlərin yenidən sıxlaşmasının əsas səbəbi retensiyanın olmaması və dişlərin təbii yaşa bağlı hərəkətidir. Ağrı, iltihab, çürük və ya qonşu dişə zərər verməyən ağıl dişlərinin profilaktik çəkilməsinin faydasına dair Cochrane icmalında kifayət qədər sübut tapılmayıb. Qərar hər dişə görə fərdi verilir.
Konsultasiyada tez-tez eşitdiyim suallar: "Breketdən əvvəl ağıl dişlərini çəkmək lazımdırmı?" və "Breketdən sonra ön dişlərim yenidən əyildi, ağıl dişlərinə görə deyil ki?" Bu yazıda elmin bu barədə nə dediyini və qərarı necə verdiyimi izah edirəm.
Ağıl dişləri nədir
Ağıl dişləri, yəni üçüncü azı dişləri, adətən 17-25 yaş arasında çıxır. Çox vaxt çənədə onlar üçün yer çatmır və onlar ya tam çıxmır, ya da əyri yerləşir. Bəzi insanlarda isə ümumiyyətlə inkişaf etmir.
"Ön dişləri itələyir" mifi
Bu fikir məntiqli səslənir: arxada diş çıxır, öndəki dişləri itələyir. Amma araşdırmalar bunu aydın göstərmir. 2024-cü il sistematik icmal və meta-analizi alt ağıl dişləri ilə alt ön dişlərin sıxlığı arasındakı əlaqəni həm ortodontik müalicə olunmuş, həm də olunmamış insanlarda araşdırıb. Ağıl dişlərinin sıxlığa təsiri əhəmiyyətsiz və ya çox kiçik olub.
Ön dişlərin yaşla sıxlaşması çox vaxt başqa səbəblərlə bağlıdır: dişlərin həyat boyu təbii hərəkəti, alt çənənin gec böyüməsi, dodaq və dilin təzyiqi. Ortodontik müalicədən sonra isə əsas səbəb retensiyanın olmaması və ya vaxtından əvvəl dayandırılmasıdır. Bax: retensiya niyə vacibdir.
Nə vaxt çəkmək lazımdır
| Vəziyyət | Adətən |
|---|---|
| Ağrı, iltihab, şişkinlik | Stomatoloq-cərrah qiymətləndirir, çox vaxt çəkilir |
| Ağıl dişində və ya qonşu dişdə çürük | Çəkilmə və ya müalicə müzakirə olunur |
| Qonşu dişin kökünə zərər | Çəkilmə tövsiyə oluna bilər |
| Ortodontik plana mane olur | Fərdi qərar, məsələn, arxa dişləri geri hərəkət etdirərkən |
| Simptomsuz, sağlam, problem yaratmır | Çox vaxt izləmək kifayətdir |
Ortodontik planda ağıl dişləri
Bəzi hallarda ağıl dişləri ortodontik plana təsir edir. Məsələn, diş çəkmədən yer açmaq üçün arxa dişləri geri hərəkət etdirmək lazımdırsa, ağıl dişləri bu yolda maneə ola bilər. Belə halda onların çəkilməsi planın bir hissəsi ola bilər. Ətraflı: diş çəkmədən müalicə. Digər tərəfdən, bəzən çəkilmiş azı dişinin yerinə ağıl dişini hərəkət etdirib istifadə etmək olar.
Necə qiymətləndirirəm
- Panoram rentgendə ağıl dişlərinin olub-olmadığına, mövqeyinə və inkişaf mərhələsinə baxıram
- Ortodontik planın onlara ehtiyacı və ya onlardan mane olub-olmadığını qiymətləndirirəm
- Ağrı, iltihab və ya çürük varsa, stomatoloq-cərrahla birlikdə qərar veririk
- Simptomsuz dişləri müntəzəm rentgenlə izləyirik
Ağıl dişləri və ortodontik retensiya
Ağıl dişləri çıxdıqda bəzən pasiyentlər ön dişlərdə yüngül dəyişiklik görür və əlaqəni ağıl dişlərində axtarır. Bu dövr adətən gənc yetkinlik dövrünə təsadüf edir: alt çənə hələ bir qədər böyüyə bilər, dişlərin təbii yerdəyişməsi də davam edir. Yəni dəyişiklik ağıl dişlərinin çıxdığı vaxtla üst-üstə düşür, amma onların səbəb olduğu sübut olunmayıb. Bu dövrdə reteyneri taxmağa davam etmək xüsusilə vacibdir.
Ağıl dişini çəkməzdən əvvəl
- Breket taxırsınızsa, çəkilmə vaxtını mənimlə razılaşdırın
- Çəkilmədən sonra bir neçə gün yumşaq qida və gigiyenaya xüsusi diqqət
- Elastiklər varsa, çəkilmədən sonra neçə gün taxılmayacağını birlikdə müəyyən edirik
- Panoram rentgeni varsa, onu stomatoloq-cərrahla paylaşın
Elm nə deyir
- Sistematik icmal və meta-analiz (2024): alt ağıl dişlərinin alt ön dişlərin sıxlığına təsiri ortodontik müalicə olunmuş və olunmamış insanlarda əhəmiyyətsiz və ya çox kiçik tapılıb.
- Cochrane icmalı (2020): simptomsuz, sağlam ağıl dişlərinin profilaktik çəkilməsini dəstəkləmək və ya rədd etmək üçün kifayət qədər sübut yoxdur.
Hər ağıl dişi problem deyil. Qərar dişin özünə və planınıza görə verilir.
Böyüklərdə ortodontik müalicə haqqında: böyüklərdə ortodontiya. Sualınız varsa, konsultasiyaya yazılın.
Tez-tez verilən suallar
Breket taxmazdan əvvəl ağıl dişlərini çəkmək mütləqdirmi?
Xeyr. Yalnız onlar problem yaradırsa və ya ortodontik plana mane olursa çəkilməsi tövsiyə olunur.
Breket müalicəsi zamanı ağıl dişi ağrısa nə etməli?
Mənə yazın. Stomatoloq-cərrahla birlikdə qiymətləndiririk və lazım olsa, müalicə zamanı da çəkilə bilər.
Ağıl dişləri retensiyadan sonra dişləri əyəcəkmi?
Araşdırmalar bu əlaqəni aydın göstərmir. Nəticəni qorumaq üçün ən vacibi reteyneri tövsiyə olunan qaydada taxmaqdır.
Yeniyetməlikdə ağıl dişlərini erkən çəkmək daha yaxşıdırmı?
Profilaktik çəkilmənin faydasına dair güclü sübut yoxdur. Qərar dişin mövqeyinə və riskə görə fərdi verilir.
Ağıl dişləri çıxarkən breketlər qopa bilərmi?
Xeyr, ağıl dişlərinin çıxması breketlərə birbaşa təsir etmir. Amma çıxma zamanı diş əti iltihabı ola bilər, belə halda gigiyenaya xüsusi diqqət edin və mənə yazın.
Ağıl dişini breketlə düzəltmək olarmı?
Bəzi hallarda bəli, xüsusilə ağıl dişi çəkilmiş azı dişinin yerinə hərəkət etdirilə biləcəksə. Bu, rentgen və planla qiymətləndirilir.
Ağıl dişləri hansı yaşda yoxlanmalıdır?
Yeniyetməlikdə çəkilən panoram rentgendə onların inkişafını görmək olar. Ortodontik müalicə zamanı onları da izləyirik.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Palikaraki, G., Mitsea, A., & Sifakakis, I. (2024). Effect of mandibular third molars on crowding of mandibular teeth in patients with or without previous orthodontic treatment: a systematic review and meta-analysis. The Angle Orthodontist, 94(1), 122-132. [PMID: 37848193] | [DOI: 10.2319/032323-205.1]
- Ghaeminia, H., Nienhuijs, M. E., Toedtling, V., Perry, J., Tummers, M., Hoppenreijs, T. J., Van der Sanden, W. J., & Mettes, T. G. (2020). Surgical removal versus retention for the management of asymptomatic disease-free impacted wisdom teeth. Cochrane Database of Systematic Reviews, 5(5), CD003879. [PMID: 32368796] | [DOI: 10.1002/14651858.CD003879.pub5]
