Uşaqda alt çənə önə çıxırsa: nə vaxt narahat olmalı
Alt dişlərin üst dişlərin önündə qapanması nədir, səbəbləri, erkən müalicənin imkanları və Cochrane icmalının bu barədə dediyi.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: uşaq dişlərini sıxanda alt ön dişlər üst dişlərin önündə qalırsa və ya alt çənə önə çıxmış görünürsə, bunu gecikdirmədən ortodonta göstərmək lazımdır. Bu vəziyyət III sinif dişləmə adlanır. Səbəb dişlərdə, yuxarı çənənin az inkişafında və ya alt çənənin çox böyüməsində ola bilər. Böyümə dövründə bəzi aparatlar çənələrin münasibətini yaxşılaşdıra bilər, ona görə erkən müayinə xüsusilə vacibdir.
Valideynlər bunu çox vaxt fotoşəkillərdə və ya uşaq yandan baxanda görür: alt dodaq və çənə önə çıxıb, üz profili "içəri batmış" görünür. Bəzən isə yalnız ön bir-iki diş tərsinə qapanır. Bu yazıda fərqləri, səbəbləri və müalicə imkanlarını izah edirəm.
Tərs dişləmənin növləri
| Növ | Nə baş verir | Nə qədər ciddidir |
|---|---|---|
| Dişlərlə bağlı | Bir və ya bir neçə ön diş tərsinə çıxıb | Adətən sadə, tez düzəlir |
| Funksional | Dişlər bir-birinə toxunanda alt çənə önə sürüşür | Vaxtında düzəldilməsə skeletə keçə bilər |
| Skelet | Yuxarı çənə az inkişaf edib və ya alt çənə çox böyüyüb | Ən mürəkkəb, uzun müddətli izləmə tələb edir |
Səbəblər
- İrsiyyət: ailədə alt çənəsi önə çıxan yaxın qohum varsa, risk daha yüksəkdir
- Yuxarı çənənin dar və ya geridə qalması
- Süd dişlərinin qeyri-düzgün dəyişməsi
- Dilin aşağı mövqedə olması və ağızla nəfəs
- Böyümə zamanı alt çənənin çox inkişaf etməsi
Səbəbi müəyyən etmək müalicə üçün həlledicidir. Ona görə müayinədə yalnız dişlərə yox, profilə, çənənin dişləmə zamanı necə hərəkət etdiyinə və ailə tarixçəsinə də baxıram.
Niyə erkən
Yuxarı çənənin tikişləri uşaqlıqda daha elastik olur və onun inkişafına təsir etmək böyümə dövründə daha asandır. Funksional tərs dişləmədə isə çənənin sürüşməsi vaxtında aradan qaldırılmazsa, sümük böyüməsi də o istiqamətdə gedə bilər. Ona görə ilk ortodont müayinəsini 6 yaşdan tövsiyə edirəm, belə əlamət varsa, daha tez də olar. Ətraflı: uşağı ortodonta nə vaxt göstərməli.
Müalicə imkanları
- Tərsinə çıxmış bir-iki diş üçün sadə aparat və ya qısa breket fazası
- Yuxarı çənənin genişləndirilməsi. Bax: damaq genişləndirmə
- Üz maskası: gecələr taxılır və yuxarı çənəni önə çəkməyə kömək edir
- Funksional aparatlar
- Böyümə bitənə qədər müntəzəm izləmə
Hansı vasitənin seçilməsi problemin növündən, yaşdan və uşağın əməkdaşlığından asılıdır. Uşaqla birbaşa danışır, aparatın nə üçün lazım olduğunu izah edirəm ki, o da prosesdə iştirak etsin.
Dürüst olmaq lazım olan məqam
Skelet III sinifdə erkən müalicə böyük fayda verə bilər, amma böyümə yeniyetməlik dövründə də davam edir və bəzən problem yenidən özünü göstərir. Ona görə erkən müalicədən sonra da böyüməni izləyirik. Bəzi hallarda böyümə bitəndən sonra ortodontik müalicənin çənə cərrahiyyəsi ilə birləşdirilməsi lazım ola bilər. Bunu valideynlərə əvvəlcədən açıq deyirəm.
Valideyn evdə nəyə baxa bilər
- Uşaq dişlərini sıxanda alt ön dişlər üst dişlərin önündə qalırmı
- Yandan baxanda alt dodaq və çənə önə çıxmış görünürmü
- Uşaq çeynəyəndə çənə önə və ya yana sürüşürmü
- Ailədə oxşar dişləmə varmı
Müalicə mərhələləri
- Müayinə, profil fotoşəkilləri və rentgen ilə növün müəyyən edilməsi
- Funksional sürüşmə varsa, onun aradan qaldırılması
- Lazım olduqda yuxarı çənənin genişləndirilməsi
- Üz maskası və ya digər aparatlarla yuxarı çənənin önə yönəldilməsi
- Böyümənin müntəzəm izlənməsi
- Daimi dişlər çıxandan sonra lazım olarsa, final mərhələ
Üz maskasının effekti uşağın onu nə qədər taxmasından birbaşa asılıdır. Ona görə həm uşaqla, həm valideynlə rejimi birlikdə qururam: hansı saatlarda, hansı vəziyyətdə və nə qədər müddət.
Elm nə deyir
- Cochrane icmalı (2024): III sinif dişləməsi olan uşaqlarda üz maskası kimi bəzi aparatlar qısa müddətdə çənələrin və dişlərin münasibətini yaxşılaşdırır. Sübutun keyfiyyəti aşağı və orta səviyyədədir, uzunmüddətli nəticələrə dair məlumat isə məhduddur.
Bu problemdə vaxt ən vacib müttəfiqimizdir. Erkən görmək seçim imkanlarını artırır.
Uşaq ortodontiyası haqqında ətraflı: uşaq ortodontiyası. Əlamətlərdən birini görürsünüzsə, qəbula yazılın.
Tez-tez verilən suallar
Süd dişlərində tərs dişləmə öz-özünə düzəlirmi?
Bəzən dişlər dəyişərkən düzəlir, amma bunu gözləmək riskli ola bilər. Müayinədə səbəbi qiymətləndirib izləmək və ya müalicə etmək qərarını veririk.
Üz maskası ağrılıdırmı?
Ağrı vermir, ilk günlərdə alışma lazımdır. Adətən evdə və gecələr taxılır.
Erkən müalicədən sonra cərrahiyyə lazım olacaqmı?
Bu, böyümənin necə davam edəcəyindən asılıdır. Bir çox uşaqda erkən müalicə kifayət edir, bəzilərində isə böyümə bitəndən sonra əlavə müalicə lazım olur.
Hansı yaşda gəlmək lazımdır?
Ön dişlərin tərs qapandığını görən kimi. Əlamət yoxdursa, ilk müayinə üçün 6 yaş uyğundur.
III sinif dişləmə nə qədər yayılıb?
Digər dişləmə problemlərinə nisbətən daha az rast gəlinir, amma ailədə oxşar dişləmə olduqda risk artır. Ona görə ailə tarixçəsini mütləq soruşuram.
Müalicədən sonra böyümə yenidən problemi qaytara bilərmi?
Bəli, bu mümkündür, xüsusilə yeniyetməlik dövründə. Ona görə böyümə bitənə qədər izləməyə davam edirik.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Owens, D., Watkinson, S., Harrison, J. E., Turner, S., & Worthington, H. V. (2024). Orthodontic treatment for prominent lower front teeth (Class III malocclusion) in children. Cochrane Database of Systematic Reviews, 4(4), CD003451. [PMID: 38597341] | [DOI: 10.1002/14651858.CD003451.pub3]
