Breketlə gündəlik qulluq bələdçisi
Breketlər təbəssümü dəyişir, bütün həyatınızı yox. Bu bələdçidə breketlə fırçalamanı, köməkçi vasitələri, qidalanmanı, elastikləri və təcili halları sadə dillə izah edirəm. Sonda uşağınızın ortodonta ehtiyacı olub-olmadığını göstərən qısa test də var.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Diqqətli fırçalama
Breketlərin ətrafında yemək qalıqları və ərp tez yığılır. Vaxtında təmizlənməyəndə minada ağ ləkələr yarana bilər. Ona görə fırçalama breketlə daha vacib olur.
- Gündə ən azı iki dəfə, mümkünsə hər yeməkdən sonra
- Flüorlu diş pastası ilə
- Hər breketin üstündən və altından, diş əti xəttinə qədər
- Fırçanı hər 2-3 aydan bir və ya tüklər açılanda dəyişin
Köməkçi vasitələr
Adi fırça məftilin altına və dişlərin arasına tam çatmır. Kiçik vasitələr bu sahələri təmizləməyə kömək edir.
- Məftilin altı üçün kiçik dişarası fırça
- Breket üçün xüsusi diş ipi və ya keçirici
- Lazım olduqda irriqator
- Yaxalayıcını həkim məsləhət görərsə istifadə edin
Qidalanma
Qadağalar düşündüyünüzdən azdır. Əsas qayda: breketlər çox bərk və yapışqan qidaları sevmir. Bəzən məsələ nə yediyinizdə yox, necə yediyinizdədir.
- Almanı və bərk meyvələri dilimləyin
- Əti kiçik tikələrə bölün
- Karamel, saqqız və yapışqan konfetdən çəkinin
- Qoz-fındığı və buzu dişləməyin
Elastiklər və tapşırıqlar
Müalicə kabinetdən kənarda da davam edir. Elastikləri təyin olunan qaydada taxmaq nəticəni və müddəti birbaşa dəyişir.
- Elastikləri göstərilən saatlarda taxın
- Göstərilən aralıqla yenisi ilə dəyişin
- Yanınızda ehtiyat elastik saxlayın
- Yemək zamanı çıxarmaq lazımdırsa, sonra mütləq geri taxın
Gözlənilməz hallar
Breketin qopması və ya məftilin batması nadir hallarda olur və adətən təcili deyil. Amma bunu gecikdirmədən bildirmək lazımdır.
- Qopmuş breketi atmayın, vizitə gətirin
- Batan məftilin ucunu ortodontik mumla örtün
- Ağrı və həssaslıq ilk günlərdə normaldır
- Problem olanda WhatsApp-a yazın, şəkil əlavə edin
Uşağınızın ortodonta ehtiyacı varmı?
Bu qısa test dişlərin düzülüşü, dişləmə və vərdişlər üzrə əlamətlərə baxaraq ortodont müayinəsinə nə qədər tez ehtiyac olduğunu təxmini göstərir. Güzgü qarşısında uşağın dişlərinə baxın, 10 suala cavab verin və nəticəni dərhal görün.
Cavablarınız yalnız sizin cihazınızda hesablanır: heç bir serverə göndərilmir və yadda saxlanmır.
Sual 1 / 10
Aşağı ehtiyac
Hələlik ciddi əlamət görünmür.
Planlı müayinələrə davam edin. Uşaq 6 yaşdan böyükdürsə və hələ ortodontda olmayıbsa, bir dəfə göstərmək kifayətdir: bəzən ilk baxışda görünməyən əlamətlər olur.
Orta ehtiyac
Bəzi əlamətlər ortodont müayinəsini məsləhətli edir.
Yaxın aylarda ortodont müayinəsinə gəlin. Bəzən müalicəyə ehtiyac olur, bəzən isə böyüməni müəyyən aralıqlarla izləmək kifayətdir. Əsas məsələ doğru zamanda doğru qərar verməkdir.
Yüksək ehtiyac
Ortodont müayinəsini gecikdirməyin.
Bir neçə əlamət erkən müdaxilə tələb edə bilər. Məsələn, çox önə çıxan ön dişlər zərbədən daha çox zədələnir, çənənin yana sürüşməsi isə böyüməyə təsir edə bilər. Gecikdirmədən müayinəyə gəlin.
Ehtiyac şkalası
- Aşağı
- Orta
- Yüksək
Test hansı nəticəni göstərsə də, ilk ortodont müayinəsini 6 yaşdan planlamağı tövsiyə edirəm. Bu yaşda çənələrin böyüməsini və dişlərin dəyişməsini izləmək müalicəyə doğru vaxtda başlamağa kömək edir.
Erkən müalicə haqqında mənbə: Batista, K. B., Thiruvenkatachari, B., Harrison, J. E., & O’Brien, K. D. (2018). Orthodontic treatment for prominent upper front teeth (Class II malocclusion) in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3(3), CD003452. [PMID: 29534303] | [DOI: 10.1002/14651858.CD003452.pub4]
Bu test diaqnoz qoymur və həkim müayinəsini əvəz etmir. Ağrı, zədə və ya sizi narahat edən başqa dəyişiklik varsa, nəticədən asılı olmayaraq ortodonta müraciət edin.
Dörd sadə rəqəm
Breketlə müalicənin uğuru təkcə həkimdən asılı deyil. Bu dörd vərdiş nəticəni qorumağa kömək edir.
- gündə flüorlu pasta ilə fırçalama
- 2+ dəfə
- adətən vizitlər arasındakı aralıq
- 1-2 ay
- elastikləri təyin olunan saatlarda taxmaq
- Hər gün
- müalicədən sonra reteyner taxmaq
- Uzun müddət
Ağ ləkələr niyə yaranır
Breketlərin ətrafında uzun müddət qalan ərp minadan mineralları çıxarır və ağ ləkələr yaranır. Müntəzəm fırçalama və flüor bunun qarşısını almağa kömək edir. Riski yüksək olan pasiyentə əlavə flüor vasitələri təyin edə bilərəm.
Sadə gündəlik qulluq
Çox vaxt bir neçə sadə addım kifayətdir. Ən vacibi bunları hər gün təkrarlamaqdır.
Səhər və gün ərzində
- Səhər yeməyindən sonra fırçalama
- Yeməkdən sonra ağzı su ilə yaxalamaq
- Elastikləri təmiz əllə yenidən taxmaq
- Yanınızda kiçik fırça və mum saxlamaq
Axşam
- Hər breketin ətrafını diqqətlə fırçalamaq
- Dişarası fırça və ya diş ipi ilə təmizləmək
- Fırçalamadan sonra yemək və şirin içki yoxdur
- Elastikləri və ya reteyneri yuxudan əvvəl taxmaq
Tez-tez verilən suallar
Breketlə gündə neçə dəfə fırçalamaq lazımdır?
Ən azı iki dəfə, səhər və yatmazdan əvvəl, hər dəfə 2-3 dəqiqə. Mümkünsə, yeməkdən sonra da ağzı yaxalayın və ya qısa fırçalayın.
Breketlə hansı qidalardan çəkinmək lazımdır?
Bərk qidalar (qoz-fındıq, buz, bərk konfet), yapışqan qidalar (karamel, saqqız) və bütöv dişlənən bərk meyvələr. Alma və yerkökünü kiçik tikələrə doğrayın.
Breket qopsa, nə etməliyəm?
Panikaya ehtiyac yoxdur. Breket yerində qalıbsa, mumla örtün, düşübsə, saxlayın və mənə yazın ki, vaxt planlayaq.
Elastikləri nə qədər taxmaq lazımdır?
Göstərilən qaydada, adətən yemək və fırçalamadan başqa bütün gün. Hər gün yeni elastik taxın, çünki köhnələri gücünü itirir.
Dişləmə yoxlaması testi diaqnoz qoyurmu?
Xeyr. Test valideynə nəyə diqqət etməli olduğunu göstərir, amma diaqnozu yalnız ortodont müayinəsində qoymaq olar.
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Tufekci, E., Dixon, J. S., Gunsolley, J. C., & Lindauer, S. J. (2011). Prevalence of white spot lesions during orthodontic treatment with fixed appliances. The Angle Orthodontist, 81(2), 206-210. [PMID: 21208070] | [DOI: 10.2319/051710-262.1]
- Benson, P. E., Parkin, N., Dyer, F., Millett, D. T., & Germain, P. (2019). Fluorides for preventing early tooth decay (demineralised lesions) during fixed brace treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019(11), CD003809. [PMID: 31742669] | [DOI: 10.1002/14651858.CD003809.pub4]
- Martin, C., Littlewood, S. J., Millett, D. T., Doubleday, B., Bearn, D., Worthington, H. V., & Limones, A. (2023). Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database of Systematic Reviews, 5(5), CD002283. [PMID: 37219527] | [DOI: 10.1002/14651858.CD002283.pub5]
- Batista, K. B., Thiruvenkatachari, B., Harrison, J. E., & O’Brien, K. D. (2018). Orthodontic treatment for prominent upper front teeth (Class II malocclusion) in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3(3), CD003452. [PMID: 29534303] | [DOI: 10.1002/14651858.CD003452.pub4]
