Breket növləri: metal, keramik və öz-özünə bağlanan
Breketlər hansı materialdan və sistemdən olur, öz-özünə bağlanan breketlər haqqında araşdırmalar nə deyir və seçimdə nə daha vacibdir.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: breketlər materiala görə metal və keramik, məftilin bağlanma üsuluna görə isə ənənəvi (liqaturlu) və öz-özünə bağlanan olur. Sistematik icmala görə öz-özünə bağlanan breketlərin müalicə müddəti və effektivliyi baxımından ənənəvi breketlərdən klinik olaraq əhəmiyyətli üstünlüyü sübut olunmayıb. Nəticəni breketin növündən daha çox plan və onun dəqiq icrası müəyyən edir.
Pasiyentlər çox vaxt reklamdan və ya tanışlarından eşitdikləri breket adı ilə gəlir: "Mənə filan breket lazımdır, çünki daha sürətlidir." Bu yazıda breket növlərini, onların real fərqlərini və mənim praktikamda seçimi necə etdiyimi izah edirəm.
Materiala görə
| Metal | Keramik | |
|---|---|---|
| Görünüş | Görünür | Diş rəngindədir, daha az görünür |
| Möhkəmlik | Çox möhkəmdir | Möhkəmdir, amma zərbədə qırıla bilər |
| Ölçü | Daha kiçik | Bir qədər böyük ola bilər |
| Çıxarılma | Asan | Daha diqqətli çıxarılma tələb edir |
| Kimə uyğun | Hər yaş, xüsusilə uşaqlar | Estetikanı vacib sayan yeniyetmə və böyüklər |
Bəzən yuxarı dişlərə keramik, aşağı dişlərə isə metal breket qoyuruq: aşağı dişlər gülərkən az görünür, metal isə orada daha praktikdir.
Bağlanma üsuluna görə
Ənənəvi breketlərdə məftil breketə kiçik rezin və ya metal liqaturla bağlanır. Öz-özünə bağlanan breketlərdə isə breketin özündə kiçik qapaq olur və məftili o saxlayır. Bu dizayn sürtünməni azaltmaq və vizitləri bir qədər qısaltmaq üçün hazırlanıb.
"Sürətli breket" iddiası
Öz-özünə bağlanan breketlər çox vaxt "daha sürətli" və "daha az ağrılı" kimi təqdim olunur. Sistematik icmal bu iddiaları yoxlayıb: müalicə müddətində, dişlərin düzlənmə sürətində və ağrıda ənənəvi breketlərlə müqayisədə klinik baxımdan əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Bəzi araşdırmalarda yalnız kresloda keçən vaxt bir qədər qısa olub.
Bu o demək deyil ki, bu breketlər pisdir. Bu o deməkdir ki, sürət breketin adından yox, planın keyfiyyətindən, qüvvələrin düzgün seçilməsindən və pasiyentin əməkdaşlığından asılıdır. Müddət haqqında ətraflı: ortodontik müalicə nə qədər çəkir.
Mən niyə Pitts21 Pro ilə işləyirəm
Əsasən Dr. Tom Pitts-in yanaşması ilə hazırlanmış Pitts21 Pro öz-özünə bağlanan breket sistemindən istifadə edirəm. Bu sistemi seçməyimin səbəbi "sürət" vədi deyil. Səbəb onun Pitts fəlsəfəsi ilə birlikdə işləməsidir: yumşaq qüvvələr, ön dişlərin estetik mövqeyinin dəqiq idarə olunması və təbəssüm qövsünə diqqət. Ətraflı: Pitts fəlsəfəsi nədir.
Yumşaq qüvvə nə üçün vacibdir
Dişlər güclü qüvvə ilə daha sürətli hərəkət etmir. Əksinə, sistematik icmala görə ağır qüvvələr dişin köklərinin qısalması, yəni kök rezorbsiyası riski ilə əlaqələndirilir. Yüngül və davamlı qüvvələr isə daha təhlükəsiz hesab olunur. Ətraflı: ortodontiya və kök rezorbsiyası.
Breketin yeri onun növündən vacibdir
Ən yaxşı breket də düzgün yerə yapışdırılmasa, diş düzgün yerə getməyəcək. Ona görə bondinq, yəni breketlərin dişlərə yapışdırılması mənim üçün müalicənin ən vacib mərhələlərindən biridir. Hər breketin hündürlüyünü və bucağını təbəssümün sonda necə görünəcəyinə görə seçirəm. Breketin ətrafında qalan kiçik yapışqan qalıqlarını da təmizləyirəm, çünki onlar ərp saxlayır.
Seçimdə nəyə baxıram
- Hansı hərəkətlərin lazım olduğu və onların nə qədər dəqiq idarə olunmalı olduğu
- Yaş və aktivlik: məsələn, kontakt idmanla məşğul olan uşaqlar
- Estetik istəklər və iş həyatı
- Gigiyena vərdişləri
- Elayner alternativinin olub-olmaması. Bax: breket, yoxsa elayner
Breket sistemi və məftillər
Breket tək başına işləmir: o, məftillə birlikdə sistem yaradır. Müalicənin əvvəlində nazik və elastik məftillər istifadə olunur, onlar dişləri yumşaq qüvvə ilə düzləndirir. Sonra daha qalın və sərt məftillərə keçilir ki, köklərin mövqeyi və dişləmə dəqiq idarə olunsun. Breketin yuvasının ölçüsü, bucağı və məftillərin ardıcıllığı birlikdə müalicənin necə gedəcəyini müəyyən edir.
Breketlə gündəlik həyat
- Breketin növündən asılı olmayaraq bərk və yapışqan qidalardan çəkinmək lazımdır
- Keramik breketlərdə rəngli qidalardan sonra ağzı yaxalamaq faydalıdır
- Hər yeni məftildən sonra bir neçə gün yüngül həssaslıq ola bilər
- Diş arası fırçası hər breket növü üçün vacibdir
Gündəlik qaydaların tam siyahısı bələdçidədir. Breketin növü yox, gündəlik qulluq ağ ləkə və diş əti iltihabı riskini müəyyən edir.
Elm nə deyir
- Sistematik icmal (2010): öz-özünə bağlanan breketlərin müalicə müddəti, effektivlik və ağrı baxımından ənənəvi breketlərdən aydın üstünlüyü göstərilməyib.
- Sistematik icmal (2010): ağır qüvvələr kök rezorbsiyasının artması ilə əlaqələndirilir, yüngül qüvvələr daha təhlükəsizdir.
Breketin adı nəticəni müəyyən etmir. Nəticəni plan və hər detala diqqət müəyyən edir.
Breketlə gündəlik həyat haqqında: breketlə gündəlik qulluq bələdçisi. Müalicə prosesi isə breket müalicəsi səhifəsindədir.
Tez-tez verilən suallar
Keramik breketlər rəngini dəyişirmi?
Keramik breketin özü adətən rəngini saxlayır, amma rezin liqaturlar qəhvə, çay və rəngli qidalarla boyana bilər. Öz-özünə bağlanan sistemlərdə liqatur olmur.
Breketin içəri tərəfə qoyulan növü varmı?
Bəli, lingval breketlər dişlərin içəri tərəfinə yapışdırılır. Onların öz üstünlükləri və məhdudiyyətləri var, seçim fərdi qiymətləndirilir.
Öz-özünə bağlanan breket vizitlərin sayını azaldırmı?
Vizitlərin sayı əsasən plandan və mexanikadan asılıdır. Bəzi hallarda aralıqlar bir qədər uzun ola bilər.
Metal breket uşaq üçün daha yaxşıdırmı?
Uşaqlarda metal breketlər çox vaxt praktik seçimdir: kiçik, möhkəm və asan çıxarılır. Amma qərar yenə fərdidir.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Fleming, P. S., & Johal, A. (2010). Self-ligating brackets in orthodontics. A systematic review. The Angle Orthodontist, 80(3), 575-584. [PMID: 20050755] | [DOI: 10.2319/081009-454.1]
- Weltman, B., Vig, K. W., Fields, H. W., Shanker, S., & Kaizar, E. E. (2010). Root resorption associated with orthodontic tooth movement: a systematic review. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 137(4), 462-476. [PMID: 20362905] | [DOI: 10.1016/j.ajodo.2009.06.021]
