Ortodontiya və kök rezorbsiyası: nə qədər narahat olmalı
Dişin kökünün qısalması nədir, nə qədər tez-tez olur, riski nə artırır, yumşaq qüvvələrin rolu və müalicə zamanı bunu necə izləyirik.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: kök rezorbsiyası ortodontik müalicə zamanı dişin kökünün ucunun bir qədər qısalmasıdır. Kiçik dərəcədə rezorbsiya çox yayılıb və adətən dişin funksiyasına və ömrünə təsir etmir. Ciddi rezorbsiya isə nadirdir. Sistematik icmala görə ağır qüvvələr riski artırır, yumşaq qüvvələr və lazım olduqda müalicədə qısa fasilə isə riski azalda bilər. Risk qrupundakı pasiyentlərdə müalicə zamanı rentgenlə izləyirik.
Bu mövzu bəzən internetdə qorxulu şəkildə təqdim olunur: "breket kökləri əridir". Həqiqət daha sakitdir, amma diqqət tələb edir. Bu yazıda kök rezorbsiyasının nə olduğunu, kimdə riskin daha yüksək olduğunu və onu necə minimuma endirdiyimi izah edirəm.
Nə baş verir
Diş hərəkət edəndə onun ətrafındakı sümük bir tərəfdə əriyir, digər tərəfdə yenidən qurulur. Bu təbii prosesdir. Bəzən bu reaksiya kökün özünə də təsir edir və kökün ucunda kiçik bir hissə əriyir. Çox vaxt bu, millimetrin hissələri ilə ölçülür və heç bir simptom vermir.
Dərəcələr
| Dərəcə | Nə deməkdir | Nə qədər yayılıb |
|---|---|---|
| Yüngül | Kökün ucu bir qədər yumrulanır | Çox yayılıb |
| Orta | Kökün kiçik bir hissəsi qısalır | Daha az |
| Ağır | Kökün əhəmiyyətli hissəsi qısalır | Nadir |
Riski nə artırır
- Ağır qüvvələr
- Uzun müalicə müddəti və böyük hərəkətlər, xüsusilə ön dişlərdə
- Dişin əvvəllər travma alması
- Kökün formasının xüsusiyyətləri, məsələn, qısa və ya nazik kök
- Ailədə və ya əvvəlki müalicədə rezorbsiya olması
- Fərdi həssaslıq, bəzi insanlarda daha çox
Riski necə azaldıram
- Yumşaq, davamlı qüvvələrlə işləyirəm
- Lazımsız "irəli-geri" hərəkətlərin qarşısını almaq üçün dəqiq plan qururam
- Müalicədən əvvəl rentgendə köklərin forma və uzunluğuna baxıram
- Risk qrupunda 6-12 ay sonra kontrol rentgen təyin edirəm
- Rezorbsiya aşkar olunarsa, qüvvələri azaldır və ya müalicəyə qısa fasilə veririk
Burada Pitts yanaşmasının üstünlüyü görünür: məqsəd əvvəlcədən bəlli olanda dişlər lazımsız yol qət etmir. Ətraflı: Pitts fəlsəfəsi nədir. Breket sistemi və yumşaq qüvvələr haqqında: breket növləri.
Sürətləndirmə üsulları
Müalicəni "sürətləndirmək" üçün güclü qüvvə tətbiq etmək dişlərin daha sürətli hərəkətinə yox, kök rezorbsiyası riskinin artmasına səbəb ola bilər. Sürətləndirmə üsulları haqqında ayrıca yazmışam: müalicəni sürətləndirmək olarmı.
Rezorbsiya varsa, diş itəcəkmi
Yüngül və orta rezorbsiya adətən dişin uzunmüddətli sağlamlığına təsir etmir. Aktiv müalicə bitəndən sonra proses, bir qayda olaraq, dayanır. Ağır rezorbsiya halında isə müalicə planını dəyişirik, bəzən daha məhdud məqsədlə bitiririk. Hər halda bu barədə pasiyentə açıq məlumat verirəm.
Mifllər və faktlar
| Fikir | Fakt |
|---|---|
| Breket kökləri tamamilə əridir | Çox vaxt yüngül dərəcədə olur və funksiyaya təsir etmir |
| Kök rezorbsiyası hamıda eyni olur | Fərdi həssaslıq böyük rol oynayır |
| Elayner rezorbsiyanın qarşısını tamamilə alır | Elaynerlə də rezorbsiya ola bilər |
| Rezorbsiya müalicədən sonra da davam edir | Aktiv müalicə bitəndən sonra proses adətən dayanır |
Pasiyent nə edə bilər
- Dişlərə əvvəllər zərbə dəyibsə, mütləq deyin
- Ailədə ortodontik müalicədən sonra kök qısalması olubsa, deyin
- Köhnə rentgenləri konsultasiyaya gətirin
- Kontrol rentgeni təyin edildikdə onu gecikdirməyin
- Elastikləri və kapaları göstərilən qaydada taxın: qeyri-müntəzəm taxmaq dişləri irəli-geri hərəkət etdirir
Rentgendə nəyə baxıram
Müalicədən əvvəl panoram rentgendə köklərin uzunluğunu, formasını və ətrafındakı sümüyü qiymətləndirirəm. Qısa, nazik, əyri və ya ucu sivri köklər daha həssas ola bilər. Belə xüsusiyyətlər görəndə planı daha ehtiyatlı qururam, qüvvələri yumşaldır və hərəkətlərin miqdarını minimuma endirməyə çalışıram. Müalicənin ortasında çəkilən kontrol rentgen ilk şəkillə müqayisə olunur. Dəyişiklik görünərsə, bunu pasiyentlə açıq müzakirə edir və mexanikanı uyğunlaşdırırıq.
Elm nə deyir
- Sistematik icmal (2010): ortodontik müalicə kök rezorbsiyasının tezliyini və dərəcəsini artırır. Ağır qüvvələr riski xüsusilə artırır. Yüngül qüvvələr və rezorbsiya aşkar olunanda müalicəyə qısa fasilə vermək faydalı ola bilər.
Dişlər güclə yox, düzgün qüvvə ilə hərəkət edir.
Riskləriniz haqqında danışmaq üçün konsultasiyaya yazılın. Müalicə haqqında: breket müalicəsi.
Tez-tez verilən suallar
Kök rezorbsiyası ağrı verirmi?
Adətən xeyr. Onu yalnız rentgendə görmək mümkündür.
Elaynerlə rezorbsiya riski azdırmı?
Elaynerlərdə də kök rezorbsiyası ola bilər. Risk əsasən qüvvələrdən, hərəkətin miqdarından və fərdi həssaslıqdan asılıdır.
Rentgen nə qədər tez-tez çəkilir?
Hamıya eyni deyil. Risk qrupundakı pasiyentlərdə müalicənin ortasında kontrol rentgen tövsiyə edirəm.
Əvvəlki müalicədə rezorbsiya olub, yenidən müalicə ola bilərəmmi?
Çox vaxt bəli, amma xüsusilə ehtiyatlı plan və yumşaq qüvvələrlə. Konsultasiyada köhnə rentgenləri gətirin.
Uşaqlarda kök rezorbsiyası riski azdırmı?
Uşaqlarda köklər hələ formalaşma mərhələsində ola bilər. Erkən və qısa müalicə fazaları adətən böyük risk yaratmır, amma qərar hər halda fərdi verilir.
Kök rezorbsiyası olubsa, reteyner taxmaq lazımdırmı?
Bəli, retensiya hər halda vacibdir. Kökləri qısalmış dişlərdə sabit reteyner xüsusilə faydalı ola bilər.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Weltman, B., Vig, K. W., Fields, H. W., Shanker, S., & Kaizar, E. E. (2010). Root resorption associated with orthodontic tooth movement: a systematic review. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 137(4), 462-476. [PMID: 20362905] | [DOI: 10.1016/j.ajodo.2009.06.021]
