Ortodontik müalicəni sürətləndirmək olarmı?
Vibrasiya, lazer, kortikotomiya və digər "sürətli ortodontiya" üsulları haqqında iki Cochrane icmalının dedikləri və müddəti real olaraq nəyin qısaltdığı.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: müalicəni sürətləndirdiyi iddia edilən üsullar, məsələn, vibrasiya cihazları, aşağı intensivlikli lazer və bəzi cərrahi prosedurlar, Cochrane icmallarında araşdırılıb. Qeyri-cərrahi üsulların müalicə müddətini klinik baxımdan əhəmiyyətli dərəcədə qısaltdığına dair sübut zəifdir. Cərrahi üsullar qısa müddətdə dişlərin hərəkətini bir qədər sürətləndirə bilər, amma sübutun keyfiyyəti aşağıdır. Müddəti real olaraq qısaldan şey dəqiq plan, müntəzəm vizitlər və yaxşı əməkdaşlıqdır.
"Breketi daha tez çıxarmaq olarmı?" sualını çox eşidirəm. Bu təbii istəkdir. Bazarda isə bu istəyə cavab verən çoxlu cihaz və prosedur var. Bu yazıda onların elmi əsasını açıq izah edirəm ki, qərarı məlumatlı verəsiniz.
Dişlər niyə yavaş hərəkət edir
Diş sümüyün içindədir. Onun hərəkət etməsi üçün sümük bir tərəfdə əriməli, digər tərəfdə yenidən qurulmalıdır. Bu bioloji prosesdir və onun sürəti məhduddur. Daha güclü qüvvə dişi daha sürətli hərəkət etdirmir, əksinə, prosesi ləngidə və kök rezorbsiyası riskini artıra bilər. Bax: kök rezorbsiyası.
Üsulların icmalı
| Üsul | Necə işləyir | Sübut nə deyir |
|---|---|---|
| Vibrasiya cihazları | Dişlərə gündə bir neçə dəqiqə yüngül titrəyiş verilir | Müddətin klinik əhəmiyyətli qısalmasına dair sübut zəifdir |
| Aşağı intensivlikli lazer | Toxumalara işıq enerjisi verilir | Bəzi araşdırmalarda kiçik effekt, sübutun keyfiyyəti aşağıdır |
| Kortikotomiya və oxşar cərrahi üsullar | Sümükdə kiçik kəsiklər açılır və sümüyün yenilənməsi sürətlənir | Qısa müddətdə sürətlənmə ola bilər, sübutun keyfiyyəti aşağıdır |
| Dərmanlar və inyeksiyalar | Sümüyün yenilənməsinə təsir | Klinik istifadə üçün kifayət qədər sübut yoxdur |
Cərrahi üsullar haqqında
Cərrahi üsullar əlavə müdaxilədir: keyləşdirmə, sağalma dövrü, ağrı və xərc tələb edir. Cochrane icmalına görə onların effekti qısa müddətlidir və uzunmüddətli faydası aydın deyil. Ona görə onları rutin olaraq tövsiyə etmirəm. Bəzi xüsusi hallarda, məsələn, çənə cərrahiyyəsi ilə birlikdə planlanan müalicədə, müzakirə oluna bilər.
Müddəti real olaraq nə qısaldır
- Dəqiq plan: dişlər lazımsız "irəli-geri" yol qət etmir. Bax: Pitts fəlsəfəsi
- Breketlərin dəqiq yerləşdirilməsi: sonradan yenidən yapışdırmağa daha az ehtiyac
- Lazım olduqda mini-vintlər: hərəkəti birbaşa və dəqiq idarə etmək. Bax: mini-vint nədir
- Müntəzəm vizitlər: hər aktivasiya vaxtında edilir
- Elastikləri və kapaları tövsiyə olunan qaydada taxmaq
- Qopan breketlərin qarşısını almaq: bərk və yapışqan qidalardan çəkinmək
- Yaxşı gigiyena: iltihablı diş əti hərəkəti çətinləşdirir
Xaricdə yaşayan bir pasiyentimizdə sıxlığı və dişləməni cəmi 6 aktivasiyada düzəltdik. Bunu heç bir əlavə cihaz yox, yaxşı planlanmış mexanika mümkün etdi. Bu hər kəs üçün eyni olmasa da, planın nə qədər vacib olduğunu göstərir.
Orta müddət nədir
Sistematik icmala görə breketlə müalicənin orta müddəti təxminən 20 aydır. Bu müddətin nədən asılı olduğunu ayrıca izah etmişəm: ortodontik müalicə nə qədər çəkir.
Mifllər və faktlar
| Fikir | Fakt |
|---|---|
| Güclü qüvvə dişləri sürətli hərəkət etdirir | Bioloji proses məhduddur, güclü qüvvə kök rezorbsiyası riskini artırır |
| Vibrasiya müalicəni iki dəfə qısaldır | Klinik əhəmiyyətli qısalmaya dair sübut zəifdir |
| Breketin növü sürəti müəyyən edir | Öz-özünə bağlanan breketlərin aydın üstünlüyü göstərilməyib |
| Daha tez-tez vizit daha tez nəticə deməkdir | Dişlərə bioloji uyğunlaşma üçün vaxt lazımdır |
Pasiyentlərin ən çox soruşduğu üsullar
Konsultasiyada ən çox vibrasiya cihazları və "sürətli breketlər" haqqında soruşurlar. Hər iki halda cavabım eynidir: bu vasitələrin zərərli olduğu göstərilməyib, amma müalicə müddətini klinik baxımdan əhəmiyyətli dərəcədə qısaltdığına dair güclü sübut da yoxdur. Əgər pasiyent yenə də onlardan istifadə etmək istəyirsə, bunu birlikdə müzakirə edirik, amma əsas diqqəti plana və əməkdaşlığa yönəldirik, çünki müddətə ən çox onlar təsir edir.
Elm nə deyir
- Cochrane icmalı (2023): vibrasiya və aşağı intensivlikli lazer kimi qeyri-cərrahi üsulların müalicə müddətini qısaltdığına dair sübutun keyfiyyəti aşağı və ya çox aşağıdır.
- Cochrane icmalı (2015): cərrahi əlavə prosedurlar qısa müddətdə dişlərin hərəkətini sürətləndirə bilər, amma sübut məhduddur və keyfiyyəti aşağıdır.
- Sistematik icmal (2016): breketlə müalicənin orta müddəti təxminən 20 aydır.
Ən sürətli yol ən düz yoldur. Onu isə plan müəyyən edir.
Halınız üçün təxmini müddəti öyrənmək istəyirsinizsə, qəbula yazılın. Müalicə haqqında: breket müalicəsi.
Tez-tez verilən suallar
Vibrasiya cihazı zərərlidirmi?
Zərərli olduğuna dair məlumat yoxdur, amma müddəti əhəmiyyətli dərəcədə qısaltdığına dair də güclü sübut yoxdur.
Aktivasiyaları daha tez-tez etsək, müalicə qısalarmı?
Mütləq deyil. Hər aktivasiyanın təsiri bir müddət davam edir və dişlərə bioloji uyğunlaşma üçün vaxt lazımdır.
Elaynerdə kapaları daha tez dəyişmək olarmı?
Yalnız ortodontun icazəsi ilə. Kapaları öz-özünə tez dəyişmək dişlərin plandan geri qalmasına səbəb ola bilər.
Müalicəni qısaltmaq üçün mən nə edə bilərəm?
Vizitlərə vaxtında gəlin, elastikləri və kapaları qaydaya uyğun taxın, breketləri qoruyun və gigiyenaya diqqət edin.
Mini-vintlər müalicəni sürətləndirirmi?
Mini-vintlər dişləri daha sürətli hərəkət etdirmir, amma hərəkəti daha birbaşa və dəqiq edir. Bu bəzi hallarda lazımsız mərhələləri azalda bilər.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- El-Angbawi, A., McIntyre, G., Fleming, P. S., & Bearn, D. (2023). Non-surgical adjunctive interventions for accelerating tooth movement in patients undergoing orthodontic treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 6(6), CD010887. [PMID: 37339352] | [DOI: 10.1002/14651858.CD010887.pub3]
- Fleming, P. S., Fedorowicz, Z., Johal, A., El-Angbawi, A., & Pandis, N. (2015). Surgical adjunctive procedures for accelerating orthodontic treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(6), CD010572. [PMID: 26123284] | [DOI: 10.1002/14651858.CD010572.pub2]
- Tsichlaki, A., Chin, S. Y., Pandis, N., & Fleming, P. S. (2016). How long does treatment with fixed orthodontic appliances last? A systematic review. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 149(3), 308-318. [PMID: 26926017] | [DOI: 10.1016/j.ajodo.2015.09.020]
