Breketdən sonra ağ ləkələr: necə qarşısını almaq olar
Breketlərin ətrafında ağ ləkələr niyə yaranır, nə qədər tez-tez rast gəlinir, flüoridin rolu və onların qarşısını almaq üçün gündəlik qaydalar.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: ağ ləkələr breketlərin ətrafında toplanan ərpin turşusunun minanı yumşaltmasının, yəni ilkin çürüyün əlamətidir. Meta-analizə görə breketlə müalicə olunan pasiyentlərin xeyli hissəsində müalicə zamanı yeni ağ ləkələr yaranır. Yaxşı xəbər budur ki, onların qarşısını almaq mümkündür: düzgün fırçalama, flüorid, şəkərin məhdudlaşdırılması və müntəzəm nəzarət riski xeyli azaldır.
Breketlər çıxarılanda dişlər düzdür, amma onların üzərində breketlərin yerində ağ, tutqun haşiyələr görünür. Bu, heç bir pasiyentin və həkimin istəmədiyi nəticədir. Bu yazıda ağ ləkələrin niyə yarandığını və onlardan necə qorunmaq olacağını izah edirəm.
Niyə yaranır
Breket, məftil və elastiklər ərpin toplanması üçün çoxlu yeni sahə yaradır. Ərpdəki bakteriyalar şəkəri turşuya çevirir, turşu isə minadan mineralları çıxarır. Mina bu yerlərdə tutqun və ağ görünməyə başlayır. Proses davam edərsə, ləkə tam çürüyə çevrilə bilər.
Nə qədər tez-tez rast gəlinir
Araşdırmalarda breketlə müalicə zamanı ağ ləkələrin yaranma tezliyi yüksək olub. Bir araşdırmada müalicənin ilk aylarında pasiyentlərin üçdə birindən çoxunda yeni ağ ləkələr qeydə alınıb və bu rəqəm müalicənin davamında artıb. Meta-analiz də ağ ləkələrin breketlə müalicədə çox yayılmış problem olduğunu təsdiqləyir. Bu rəqəmlər qorxutmaq üçün deyil, gigiyenanın nə qədər vacib olduğunu göstərmək üçündür.
Risk kimdə daha yüksəkdir
- Gündə iki dəfədən az və ya tələsik fırçalayanlarda
- Şirin içkilər və qəlyanaltılar tez-tez qəbul olunduqda
- Müalicədən əvvəl çürük olan pasiyentlərdə
- Yeniyetmələrdə, gigiyena nəzarəti azaldıqda
- Müalicə uzun çəkdikdə
Qarşısını necə almaq olar
| Üsul | Necə | Qeyd |
|---|---|---|
| Fırçalama | Gündə ən azı iki dəfə, breketin üstündən və altından | Ən vacib addım |
| Flüoridli pasta | Hər fırçalamada | Bəzi hallarda yüksək flüoridli pasta tövsiyə edirəm |
| Köməkçi vasitələr | Diş arası fırçası, ortodontik ip | Breket altındakı sahələr üçün |
| Flüorid lakı | Klinikada müəyyən aralıqlarla | Riskli pasiyentlərdə |
| Qidalanma | Şirin içki və qəlyanaltıları azaltmaq | Xüsusilə yemək aralarında |
| Nəzarət | Hər vizitdə gigiyenanın yoxlanması | Erkən ləkəni vaxtında görmək |
Gündəlik qaydaları ətraflı izah etmişəm: breketlə gündəlik qulluq bələdçisi. Elektrik fırçanın faydası haqqında isə: elektrik fırça breketlə daha yaxşıdırmı.
Bondinqdə detallar
Ağ ləkələrin qarşısını almaq həkimin də işidir. Bondinq zamanı breketin ətrafında qalan kiçik yapışqan qalıqları belə ərp saxlaya və gigiyenanı çətinləşdirə bilər. Ona görə hər breketin ətrafını diqqətlə təmizləyirəm. Hər vizitdə gigiyenanı yoxlayıram, ləkənin ilk əlamətlərini görəndə profilaktikanı gücləndiririk.
Ləkə artıq yaranıbsa
Breketlər çıxarıldıqdan sonra yüngül ağ ləkələr bir müddət ərzində tükürüyün və flüoridin təsiri ilə qismən yaxşılaşa bilər. Daha aydın ləkələr üçün stomatoloq-terapevt minanın səthini bərpa edən üsullar təklif edə bilər. Dərin ləkələr isə tam yox olmaya bilər. Ona görə ən yaxşı yol qarşısını almaqdır.
Gündəlik rejim nümunəsi
- Səhər: yeməkdən sonra 2-3 dəqiqə fırçalama, breketin üstü və altı ayrıca
- Gün ərzində: yeməkdən sonra ağzı su ilə yaxalamaq, mümkünsə qısa fırçalama
- Qəlyanaltılar: şirin yox, pendir, tərəvəz, meyvə tikələri
- Axşam: fırçalama, diş arası fırçası və ortodontik ip
- Yatmazdan əvvəl: flüoridli pasta ilə fırçaladıqdan sonra ağzı çox yaxalamamaq, flüorid dişdə qalsın
Pastanı tüpürmək kifayətdir, ağzı bol su ilə yaxalamaq flüoridin təsirini azalda bilər. Bu kiçik vərdiş uzun müalicədə fərq yaradır.
Elaynerlə ağ ləkə riski
Elaynerlər çıxarıla bildiyi üçün fırçalamaq daha asandır. Amma kapalar dişləri örtdüyü üçün kapanın altında qalan şəkərli maye uzun müddət minaya təsir edə bilər. Ona görə elaynerlə də qayda eynidir: şirin və turş içkilərdən əvvəl kapaları çıxarın, sonra dişləri fırçalayıb kapaları yenidən taxın.
Elm nə deyir
- Araşdırma (2011): breketlə müalicə zamanı yeni ağ ləkələr ilk aylarda pasiyentlərin xeyli hissəsində yaranır və müalicənin davamında artır.
- Meta-analiz (2015): ağ ləkələrin breketlə müalicə zamanı yaranma tezliyi və yayılması yüksəkdir.
- Cochrane icmalı (2019): breketlə müalicə zamanı ilkin çürüyün qarşısını almaq üçün flüorid lakı və yüksək flüoridli vasitələrin faydasına dair sübut var, amma onun keyfiyyəti aşağıdır.
Gözəl nəticə yalnız düz dişlər deyil. Sağlam mina da o nəticənin bir hissəsidir.
Tez-tez verilən suallar
Ağ ləkələri ağartma ilə yox etmək olarmı?
Ağartma ləkələrin görünüşünü bəzən dəyişə bilər, amma onları tam aradan qaldırmır. Qərarı stomatoloq-terapevtlə birlikdə veririk.
Elaynerlə ağ ləkə riski azdırmı?
Elaynerlər çıxarıldığı üçün fırçalamaq daha asandır. Amma kapaları şirin içki ilə taxmaq ləkə riskini artırır.
Ağızyuyucu lazımdırmı?
Flüoridli ağızyuyucu bəzi pasiyentlərə əlavə vasitə kimi tövsiyə oluna bilər, amma fırçalamanı əvəz etmir.
Ağ ləkəni ilk dəfə harada görmək olar?
Ən çox breketin diş ətinə yaxın tərəfində. Dişləri quruyub güzgüdə baxanda tutqun ağ sahə kimi görünür.
Ağ ləkələr breketlərin günahıdırmı?
Breket ərpin toplanması üçün şərait yaradır, amma ləkənin əsas səbəbi ərpdəki bakteriyaların turşusudur. Yaxşı gigiyena ilə risk xeyli azalır.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Sundararaj, D., Venkatachalapathy, S., Tandon, A., & Pereira, A. (2015). Critical evaluation of incidence and prevalence of white spot lesions during fixed orthodontic appliance treatment: A meta-analysis. Journal of International Society of Preventive & Community Dentistry, 5(6), 433-439. [PMID: 26759794] | [DOI: 10.4103/2231-0762.167719]
- Tufekci, E., Dixon, J. S., Gunsolley, J. C., & Lindauer, S. J. (2011). Prevalence of white spot lesions during orthodontic treatment with fixed appliances. The Angle Orthodontist, 81(2), 206-210. [PMID: 21208070] | [DOI: 10.2319/051710-262.1]
- Benson, P. E., Parkin, N., Dyer, F., Millett, D. T., & Germain, P. (2019). Fluorides for preventing early tooth decay (demineralised lesions) during fixed brace treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019(11), CD003809. [PMID: 31742669] | [DOI: 10.1002/14651858.CD003809.pub4]
