Gülərkən yanlarda qaranlıq sahələr: bukkal dəhlizlər
Gülərkən ağzın künclərində görünən qaranlıq sahələr nədir, araşdırmalarda insanlar hansı təbəssümü seçir və ortodontik müalicə bunu necə dəyişə bilər.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: bukkal dəhlizlər gülərkən yan dişlərlə ağız küncləri arasında görünən qaranlıq sahələrdir. Onlar böyük olduqda təbəssüm dar və "boş" görünə bilər. Araşdırmalarda həm ortodontlar, həm də adi insanlar daha geniş, yanlarda qaranlıq sahəsi az olan təbəssümü daha cəlbedici saydı. Ən çox səbəb dar yuxarı diş qövsü və ya içəri əyilmiş yan dişlərdir və bu, ortodontik yolla yaxşılaşdırıla bilər.
Bəzən insan dişlərinin düz olduğunu görür, amma təbəssümü yenə də nədənsə "tam deyil" kimi görünür. Çox vaxt səbəb yanlardadır: gülərkən ağzın künclərinə yaxın qaranlıq boşluqlar görünür. Bu yazıda onların nə olduğunu və nə vaxt düzəltmək lazım olduğunu izah edirəm.
Bukkal dəhliz nədir
Gülərkən dodaqlar yanlara açılır. Yan dişlər, yəni kiçik və böyük azı dişləri dodaq künclərinə nə qədər yaxın olsa, təbəssüm bir o qədər dolğun görünür. Dişlərlə dodaq küncləri arasında boşluq qalırsa, o kölgədə qalır və qaranlıq sahə kimi görünür. Bir az qaranlıq sahə təbiidir və təbəssümə dərinlik verir. Problem yalnız bu sahələr böyük olanda yaranır.
İnsanlar nəyi seçir
Bir araşdırmada ortodontlardan və adi insanlardan təbəssüm qövsü və bukkal dəhlizlərin ölçüsü fərqli olan təbəssümləri qiymətləndirmək istənib. Hər iki qrup geniş, yəni bukkal dəhlizləri minimal olan təbəssümləri daha cəlbedici saydı. Adi insanların təbəssüm estetikasını necə qəbul etdiyinə dair sistematik icmal da göstərir ki, bukkal dəhlizlər təbəssümün qiymətləndirilməsinə təsir edən amillərdəndir, amma təsiri digər amillərlə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Səbəblər
| Səbəb | Nə baş verir |
|---|---|
| Dar yuxarı çənə | Diş qövsü dodaqlara nisbətən dardır |
| İçəri əyilmiş yan dişlər | Dişlər var, amma içəriyə doğru əyilib və kölgədə qalır |
| Diş çəkilməsindən sonra dar qövs | Bəzi hallarda qövs dar qala bilər |
| Geniş təbəssüm | Dodaqlar çox genişə açılır və dişlər arxada qalır |
| Yuxarı çənənin arxada yerləşməsi | Qövs dodaq künclərindən geridə qalır |
Ortodontik müalicə nə edə bilər
- İçəri əyilmiş yan dişləri düzgün bucağa gətirmək
- Diş qövsünü düzgün formaya salmaq: dar "V" formasından geniş "U" formasına
- Uşaqlarda dar yuxarı çənəni böyümə dövründə genişləndirmək. Bax: damaq genişləndirmə
- Diş çəkmə qərarını verərkən qövsün enini nəzərə almaq
Burada məqsəd qövsü maksimum genişləndirmək deyil. Dişlər sümüyün içində qalmalıdır, əks halda diş ətinin geri çəkilməsi riski arta bilər. Ona görə qövsün enini yalnız sümüyün və diş ətinin imkan verdiyi qədər dəyişirəm.
Hamıya geniş təbəssüm lazımdırmı
Xeyr. Bukkal dəhlizlərin "doğru" ölçüsü üzün formasından, dodaqların enindən və təbəssümün təbiətindən asılıdır. Dar üzdə həddindən artıq geniş qövs təbii görünməyə bilər. Ona görə təbəssümü bütöv qiymətləndirirəm: təbəssüm qövsü, diş ətinin görünməsi, orta xətt və profil birlikdə.
Diaqnostika
Bukkal dəhlizləri yalnız ağızın içində qiymətləndirmək olmur. Ona görə öndən təbii və geniş təbəssüm fotoşəkilləri çəkirəm və diş modellərində qövsün formasını təhlil edirəm. Bu baxış Pitts fəlsəfəsinin bir hissəsidir: plan təbəssümün sonda necə görünəcəyindən başlayır.
Mifllər və faktlar
| Fikir | Fakt |
|---|---|
| Qaranlıq sahələr dişlərin rəngi ilə bağlıdır | Əsasən diş qövsünün formasından və yan dişlərin bucağından asılıdır |
| Qövs nə qədər geniş olsa, bir o qədər yaxşıdır | Qövs üzə və dodaqlara uyğun olmalıdır, həddindən artıq genişlik təbii görünmür |
| Bunu yalnız vinirlə düzəltmək olar | Səbəb dişlərin mövqeyindədirsə, ortodontik yol daha qoruyucudur |
| Diş çəkilməsi həmişə təbəssümü daraldır | Düzgün planlanmış müalicədə qövsün forması qorunur |
Planlamada balans
Qövsün eni ilə yanaşı onun formasına da baxıram. Dar "V" formalı qövsdə ön dişlər irəli çıxır, yan dişlər isə arxada kölgədə qalır. Geniş və yumru "U" formalı qövs təbəssümü dolğun göstərir. Amma qövsün forması həm də dilin, dodaqların və yanaqların təzyiqi ilə balansda olmalıdır, əks halda nəticə sabit qalmaz. Ona görə qövsü genişləndirəndə retensiyanı da xüsusi planlayıram.
Elm nə deyir
- Araşdırma (2006): ortodontlar və adi insanlar minimal bukkal dəhlizi olan geniş təbəssümü və alt dodağa paralel təbəssüm qövsünü daha cəlbedici saydı.
- Sistematik icmal (2016): adi insanlar təbəssümü qiymətləndirərkən bir neçə amilə, o cümlədən bukkal dəhlizlərə həssasdır, amma bu amillər birlikdə təsir edir.
Təbəssümü yalnız öndən görünən dişlər yaratmır. Yanlar da onun bir hissəsidir.
Təbəssümünüzün eni və harmoniyası haqqında təbəssüm və üz harmoniyası səhifəsində oxuya və ya konsultasiyaya yazıla bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Bukkal dəhlizləri vinir və ya tacla düzəltmək olarmı?
Bəzi hallarda bərpa təbəssümü genişləndirə bilər, amma səbəb dar qövsdə və ya əyilmiş dişlərdədirsə, əvvəlcə ortodontik yolu qiymətləndirmək daha qoruyucu yanaşmadır.
Böyüklərdə qövsü genişləndirmək olarmı?
Böyüklərdə çənə sümüyü artıq böyümür, amma yan dişlərin bucağını düzəltməklə qövsü müəyyən qədər genişləndirmək mümkündür. Sərhədi sümüyün və diş ətinin vəziyyəti müəyyən edir.
Diş çəkilməsi təbəssümü daraldırmı?
Həmişə yox. Düzgün planlanmış müalicədə qövsün forması qorunur. Amma diş çəkmə qərarında təbəssümün enini mütləq nəzərə alıram.
Uşaqlarda bunu nə vaxt düzəltmək daha asandır?
Dar yuxarı çənə böyümə dövründə daha asan genişləndirilir. Ona görə 6 yaşdan ortodont müayinəsini tövsiyə edirəm.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Parekh, S. M., Fields, H. W., Beck, M., & Rosenstiel, S. (2006). Attractiveness of variations in the smile arc and buccal corridor space as judged by orthodontists and laymen. The Angle Orthodontist, 76(4), 557-563. [PMID: 16808559] | [DOI: 10.1043/0003-3219(2006)076[0557:AOVITS]2.0.CO;2]
- Parrini, S., Rossini, G., Castroflorio, T., Fortini, A., Deregibus, A., & Debernardi, C. (2016). Laypeople's perceptions of frontal smile esthetics: A systematic review. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 150(5), 740-750. [PMID: 27871700] | [DOI: 10.1016/j.ajodo.2016.06.022]
