Elaynerləri internetdən sifariş etmək olarmı?
Elaynerlər nəyi yaxşı edir, harada çətinlik çəkir, breketlərlə müqayisədə nə deyilir və niyə müalicəni elayner yox, ortodont idarə etməlidir.
MüəllifDr. Fidan ƏliyevaOrtodont, Pitts Masters məzunu
Qısa cavab: elaynerləri internetdən sifariş etmək mümkündür, amma ortodont müayinəsi və nəzarəti olmadan bunu tövsiyə etmirəm. Müalicədən əvvəl diş əti, köklər, sümük və dişləmə yoxlanmalıdır, müalicə zamanı isə dişlərin real hərəkəti planla müqayisə olunmalıdır. Elayner yaxşı alətdir, amma müalicəni alət yox, həkim idarə edir.
Bu gün internetdən demək olar ki, hər şeyi sifariş etmək mümkündür. Hətta dişləri düzəltmək üçün elaynerləri də. Reklamlarda bu çox sadə görünür: evdə qəlib çəkirsiniz, kapalar poçtla gəlir. Amma burada bir məsələ var: dişlərin hərəkətini kompüterdə planlaşdırmaq bir şeydir, bu hərəkətin real həyatda necə baş verdiyini izləmək isə başqa.
Elaynerlər nəyi yaxşı edir
Elaynerlər müasir ortodontiyanın çox yaxşı imkanlarından biridir və mən də onlardan istifadə edirəm. Sistematik icmala görə onlar dişlərin düzləndirilməsində, ön dişlərin bəzi hərəkətlərində və arxa dişlərin müəyyən məsafədə hərəkətində effektivdir. Görünmür, yemək və fırçalama zamanı çıxarılır, gigiyena daha asandır.
Harada çətinlik çəkir
- Dişlərin uzadılması, yəni ekstruziya
- Yumru formalı dişlərin, məsələn, köpək dişlərinin və kiçik azıların fırladılması
- Köklərin mövqeyinin dəqiq idarə olunması
- Böyük dişləmə korreksiyaları
Belə hərəkətlər elaynerlə daha çətin proqnozlaşdırılır. Bu o demək deyil ki, onları etmək olmur. Bu o deməkdir ki, əlavə vasitələr, məsələn, dişlərə yapışdırılan kiçik düymələr, elastiklər və ya mini-vintlər lazım ola bilər və planı müalicə zamanı yenidən nəzərdən keçirmək lazım gələ bilər.
Breketlərlə müqayisə
Elaynerləri breketlərlə müqayisə edən araşdırmalarda hər iki üsul effektiv olub. Breketlər isə bəzi göstəricilərdə, məsələn, dişləmə əlaqələrinin, dişlərin bucağının və köklərin mövqeyinin idarə olunmasında üstün nəticə göstərib. Ona görə üsulu hər hal üçün ayrıca seçmək lazımdır. Ətraflı müqayisə: breket, yoxsa elayner.
Müayinəsiz müalicənin riskləri
| Mərhələ | Ortodont nəzarəti ilə | Nəzarətsiz |
|---|---|---|
| Başlamazdan əvvəl | Diş əti, köklər, sümük, çürüklər və dişləmə yoxlanır | Yalnız qəlib və ya şəkil əsasında plan |
| Plan | Dişləmə, profil və təbəssüm nəzərə alınır | Çox vaxt yalnız ön dişlərin düzlüyü |
| Müalicə zamanı | Hərəkət planla müqayisə olunur, lazım olsa plan dəyişir | Kapa dişə oturmasa belə növbətisi taxılır |
| Sonra | Retensiya planlanır və izlənilir | Retensiya çox vaxt diqqətdən kənarda qalır |
- Diş əti xəstəliyi aktiv olduqda dişlərin hərəkəti sümük itkisini sürətləndirə bilər
- Görünməyən çürük kapanın altında daha sürətlə irəliləyə bilər
- Dişlər düzlənsə də, dişləmə pozula bilər
- Problem yarandıqda kim cavabdeh olduğu aydın olmur
Ortodont nəzarəti niyə vacibdir
Kompüter planı dişlərin necə hərəkət etməli olduğunu göstərir, amma dişlər həmişə planla eyni sürətlə və eyni istiqamətdə getmir. Hər vizitdə kapaların dişlərə necə oturduğunu, dişlərin hərəkətini və diş ətinin vəziyyətini yoxlayıram. Lazım olduqda düymələri dəyişir, elastik əlavə edir və ya yeni kapalar sifariş edirik. Bu nəzarət olmadan kiçik bir yayınma aylarla toplanıb böyük problemə çevrilə bilər.
Elayner kimə uyğundur
- Kapaları gündə tövsiyə olunan saat taxmağa hazır olanlara
- Görünməyən müalicə istəyən yeniyetmə və böyüklərə
- Dişlərin hərəkəti elaynerlə proqnozlaşdırıla bilən hallarda
- Retensiyadan sonra kiçik geri qayıtma olan hallarda
Başlamazdan əvvəl verilməli suallar
Əgər elayner müalicəsini düşünürsünüzsə, hansı şirkət və ya klinika olursa olsun, bu sualların cavabını bilmək vacibdir:
- Müalicədən əvvəl məni həkim şəxsən müayinə edəcəkmi?
- Rentgen və diş ətinin yoxlanması aparılacaqmı?
- Planı kim hazırlayır və kim təsdiqləyir?
- Müalicə zamanı neçə nəzarət vizitim olacaq?
- Dişlər planla getməsə, nə edilir?
- Müalicədən sonra retensiya necə olacaq?
Bu suallara aydın cavab yoxdursa, müalicənin idarəsi əslində sizin üzərinizə düşür. Elaynerin özü pis deyil, amma nəzarətsiz müalicədə problemi vaxtında görən olmur.
Qəlib və skan
Evdə çəkilən qəliblər çox vaxt dişlərin və diş ətinin kənarlarını dəqiq göstərmir. Klinikada çəkilən qəlib və ya rəqəmsal skan isə həkimin nəzarəti altında aparılır, nəticə dərhal yoxlanır və lazım olsa təkrarlanır. Planın dəqiqliyi məhz bu ilk məlumatdan başlayır.
Elm nə deyir
- Sistematik icmal (2015): elaynerlər düzləndirmədə və bəzi hərəkətlərdə effektivdir, ekstruziya və yumru dişlərin fırladılması isə daha çətin idarə olunur.
- Müqayisəli icmal (2019): hər iki üsul effektivdir, breketlər dişləmə əlaqələri və köklərin idarəsi kimi göstəricilərdə üstündür.
Elayner sadəcə bir alətdir. Müalicəni elayner deyil, ortodont idarə etməlidir.
Elaynerin sizə uyğun olub-olmadığını öyrənmək istəyirsinizsə, elaynerlər səhifəsinə baxın və ya konsultasiyaya yazılın.
Tez-tez verilən suallar
Elaynerlə müalicə breketdən asandırmı?
Gündəlik həyatda daha rahat ola bilər, amma intizam tələb edir: kapalar gündə tövsiyə olunan saat taxılmalıdır, əks halda dişlər planla getmir.
Elaynerlər gündə neçə saat taxılmalıdır?
Adətən gün ərzində demək olar daim, yalnız yemək və fırçalama zamanı çıxarılır. Dəqiq qaydanı müalicə planınıza görə deyirəm.
Əvvəl internetdən sifariş edib başlamışam, indi nə etməliyəm?
Müayinəyə gəlin. Dişlərin, diş ətinin və dişləmənin indiki vəziyyətini qiymətləndirib davam etməyin, planı dəyişməyin və ya dayandırmağın daha doğru olduğunu birlikdə qərara alarıq.
Uşaqlara elayner taxmaq olarmı?
Bəzi hallarda bəli, amma uşaqlarda böyümə ilə bağlı problemlər çox vaxt başqa aparatlarla daha yaxşı həll olunur. Qərarı müayinədən sonra veririk.
Əlaqəli xidmət
Elmi mənbələr
Bu yazıdakı məlumatlar aşağıdakı rəyli elmi məqalələrə və sistematik icmallara əsaslanır.
- Rossini, G., Parrini, S., Castroflorio, T., Deregibus, A., & Debernardi, C. L. (2015). Efficacy of clear aligners in controlling orthodontic tooth movement: a systematic review. The Angle Orthodontist, 85(5), 881-889. [PMID: 25412265] | [DOI: 10.2319/061614-436.1]
- Ke, Y., Zhu, Y., & Zhu, M. (2019). A comparison of treatment effectiveness between clear aligner and fixed appliance therapies. BMC Oral Health, 19(1), 24. [PMID: 30674307] | [DOI: 10.1186/s12903-018-0695-z]
